یادداشت مهمان- نفیسه سادات موسوی- پژوهشگر: در میانه فروردین ۱۴۰۵، زمانی که خاورمیانه در یکی از بحرانیترین پیچهای تاریخی خود (جنگ رمضان) قرار گرفته، یک چهره بیش از دیگران توانسته است مفهوم «مدیریت در وضعیت اضطراری» را به شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) و رسانههای معتبر دنیا دیکته کند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، صرفاً یک سیاستمدار پشتمیزنشین نیست؛ او در نقش یک «ژنرالِ تکنوکرات»، همزمان که ایرباسِ حامل خود را در میانه تهدیدات هوایی بر باند فرودگاه بیروت مینشاند، با یک توییتِ انگلیسی خطاب به فعالان بازارهای مالی، قیمت نفت را جابهجا میکند. این، تولدِ «دیپلماسیِ سیگنالینگ» در تهران است.
۱. خلبانی در «منطقه ممنوعه»؛ پیامی فراتر از واژه
سفر قالیباف به لبنان در اوج حملات، یک اقدام نمادین ساده نبود. وقتی او شخصاً هدایت هواپیما را بر عهده گرفت، در واقع در حال ارسال یک «کد راداری» به سنتکام و تلآویو بود. رسانههایی چون فرانس ۲۴ و الجزیره این حرکت را «بیباکانه» توصیف کردند، اما در لایه عمیقتر، این حرکت پاسخی به جنگ روانی دشمن بود که سعی داشت ایران را در موضع انفعال نشان دهد. قالیباف با این کار نشان داد که «میدان» برای او نه یک اتاق فرمانِ دوردست، بلکه کابین خلبانی است که خودش در مرکز آن نشسته است.
۲. شطرنج با بورس و نفت؛ وقتی «دکتر» گرا میدهد
نقطه اوج هوشمندی رسانهای قالیباف در هفتههای اخیر، ورود بیسابقه او به تحلیل بازارهای جهانی بود. او در توییتی خطاب به فعالان اقتصادی جهان نوشت: «نقلقولهای گزینشی و القای ترس، الفبای سودجویی از جنگ است. فریب نخورید؛ اگر قیمت را بالا بردند، بفروشید و اگر تخریب کردند، بخرید.»
این توییت که با واکنش تحلیلگران بزرگی چون سیفالدین عموص (اقتصاددان کلمبیا) و راری جانستون همراه شد، نشاندهنده تسلط او بر «روانشناسی بازار» در زمان جنگ است. قالیباف با این حرکت، لبه تیز حملات رسانهای غرب که قصد داشتند اقتصاد ایران را «فروپاشیده» جلوه دهند، کند کرد. او به جای شعارهای همیشگی، با زبانِ «اعداد و ارقام» با دنیا حرف زد؛ زبانی که برای والاستریت و داوجونز آشناتر از بیانیههای سیاسی است. این کنایه ظریف او به دستکاری بازار توسط رقبای منطقهای، او را در قامت یک «ناظرِ هوشمندِ اقتصادِ سیاسی» بازتعریف کرد.
۳. شکستن چرخه «جنگ – آتشبس – جنگ»
یکی دیگر از نکات کلیدی در توییتهای فروردینماه او، استفاده از تعبیر «چرخه شوم جنگ-آتشبس-جنگ» بود. او با این اصطلاح، عملاً استراتژی کلان ایران را تبیین کرد: «ما به دنبال صلح پایداریم، نه تنفس مصنوعی برای دشمن.» این نوع ادبیات که در رسانههایی مثل هندو و عربنیوز بازتاب گستردهای داشت، نشان میدهد که قالیباف میخواهد ایران را از تله «واکنشهای احساسی» خارج کرده و به سمت «کُنشهای راهبردی» ببرد. او با کنایه به پیامهای پنهانی آمریکا برای مذاکره در حین طراحی حمله زمینی، چهره «دیپلماسیِ دورویِ غربی» را به چالش کشید.
۴. تحلیل افکار عمومی: از تحسین تا غافلگیری
در شبکه ایکس، کاربران بینالمللی با پدیدهای مواجه شدند که با کلیشههای همیشگی از مقامات ایرانی متفاوت بود.
• بخش انگلیسی توییتر: تحلیلگران انرژی از اینکه رئیس مجلس یک کشور درگیر جنگ، چنین دقیق به نوسانات قیمت نفت و بورس گرا میدهد، شگفتزده شدند. برخی آن را «پاتکِ اقتصادی به تحریمهای روانی» دانستند.
• بخش عربی: کاربران لبنانی و فلسطینی، حضور او در بیروت را با «انفعال سران عرب» مقایسه کردند. قالیباف توانست از طریق این رسانه، «قدرت نرم» ایران را در قلب جهان عرب بازسازی کند.
۵. کنایه به سبکِ یک «سردارِ دیپلمات»
قالیباف در این پیامها و توییتها، آمیزهای از «اقتدار نظامی» و «عقلانیتِ حکمرانی» را به نمایش گذاشت. او به خوبی میداند که در سال ۲۰۲۶، جنگها پیش از آنکه روی زمین تمام شوند، در حافظه تلفنهای همراه به پایان میرسند. او با استفاده از اصطلاحاتِ بهروز و درکِ نبضِ بازار، نشان داد که «مدیریتِ جهادی» او حالا به «حکمرانیِ رسانهای» پیوند خورده است.
جمعبندی؛ مردی برای تمام فصولِ بحران
محمدباقر قالیباف در این مدت ثابت کرد که میان «موشک» و «مارکت» پیوند دقیقی برقرار است. او با توییتهایش، هم امنیتِ روانیِ بازار داخلی را (با گرا دادن به بورس و نقد کردنِ هراسِ کاذب) حفظ کرد و هم در سطح بینالمللی، تصویرِ ایران را از یک «بازیگرِ واکنشی» به یک «طراحِ کنشگر» ارتقا داد.
پیامهای او در ایکس، نه صرفاً برای لایک و ریتوییت، بلکه به مثابه «پیوستهای رسانهایِ عملیاتهای میدانی» عمل کردند. قالیباف نشان داد که میتواند همزمان که به افقهای دورِ منطقه چشم دوخته، حواسش به «تغییرِ رنگِ کندلهای بورس» هم باشد؛ مهارتی که در دنیایِ پیچیده امروز، از هر سلاحی کارآمدتر است. او فعلاً با این دستفرمان، هم در زمین عملیاتهای نظامی و هم در زمینِ رسانه، «برتریِ استراتژیک» را برای خود و جمهوری اسلامی ایران حفظ کرده است.
