خبرگزاری مهر- گروه دین، حوزه و اندیشه- عصمت علی آبادی: امروز پانزدهم شعبان المعظم سالروز میلاد با سعادت حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. امروزه بشر بیش از هر زمان دیگری با بحرانهای عمیق عدالت، اخلاق و معنویت روبهروست؛ بحرانهایی که مرز نمیشناسند و تقریباً همه جهان را درگیر کردهاند. در چنین شرایطی، اندیشه «حکومت امام زمان (عج)» برای بسیاری از انسانها فقط یک باور دینی نیست، بلکه یک امید جدی برای آینده بشر به شمار میآید.
وقتی از حکومت جهانی امام زمان (عج) سخن میگوییم، در واقع درباره نوعی حکومت صحبت میکنیم که قرار است پاسخی اساسی به ناکارآمدی نظامهای بشری باشد؛ حکومتی که نه بر پایه زور و منفعت، بلکه بر اساس عدالت، حق و کرامت انسانها شکل میگیرد و افق تازهای پیش روی جهان باز میکند بر همین اساس برای بررسی حکومت و انتظار مهدوی با حجت الاسلام نصوری به گفتگو پرداختیم که حاصل آن در ادامه تقدیم مخاطبان می شود:
*آیا انتظار فقط صبر منفعلانه است یا یک نوع کنش اخلاقی است؟
در نگاه سطحی، انتظار گاهی به صبر منفعلانه تفسیر شده است؛ یعنی نوعی کنار آمدن با وضعیت موجود به امید آنکه در آیندهای نامعلوم، همهچیز بهصورت معجزهآسا اصلاح شود. اما این برداشت نه با آموزههای شیعه سازگار است و نه با منطق روایات مهدوی. در فرهنگ دینی ما، انتظار دقیقاً نقطه مقابل بیعملی است؛ انتظار، یک کنش اخلاقی مستمر است که در شرایط غیبت معنا پیدا میکند.
این معنا بهروشنی در روایات پیامبر اکرم (ص) دیده میشود؛ آنجا که میفرمایند:«أفضلُ أعمالِ أمّتی انتظارُ الفَرَج»اگر انتظار فقط نشستن، نگاهکردن و نظارهگری بود، هرگز «افضل اعمال» نامیده نمیشد. این تعبیر نشان میدهد که انتظار، ایستایی نیست؛ پویایی است. انتظار یعنی حرکت دائمی انسان برای رسیدن به آمادگی؛ آمادگی فکری، ایمانی، اخلاقی و اجتماعی. منتظر واقعی کسی است که همیشه خود را در وضعیت آمادهباش نگه میدارد، نه در حالت تعلیق و انفعال.در روایت دیگری، پیامبر اکرم (ص) انتظار فرج را همسنگ جهاد دانستهاند. این تشبیه بسیار معنادار است؛ زیرا جهاد، صرفاً یک کنش ظاهری نیست.
در جهاد ذکر هست، دعا و استغاثه هست، صبر هست، هزینهدادن هست و همه یک نقش ندارند، اما همه در یک مسیر حرکت میکنند. انتظار هم دقیقاً چنین ساختاری دارد؛ مجموعهای از کنشهای درونی و بیرونی که انسان را در مسیر حق نگه میدارد.وقتی امام معصوم در دسترس نیست، مسئولیت اخلاقی انسان مؤمن سبکتر نمیشود، بلکه سنگینتر میشود. منتظر واقعی کسی است که نبود امام را بهانه رهاشدگی نمیکند، بلکه آن را به فرصتی برای تمرین مسئولیتپذیری فردی و اجتماعی تبدیل میکند. انتظار یعنی نپذیرفتن ظلم بهعنوان یک امر عادی، حتی اگر توان برچیدن کامل آن وجود نداشته باشد. یعنی تلاش برای درستماندن در جهانی که غلطبودن آسانتر و کمهزینهتر است.
*امام زمان (عج) از شیعه امروز چه نوع «ایستادگی» میخواهد؟
ایستادگیای که امام زمان (عج) از شیعه امروز انتظار دارد، بیش از آنکه هیجانی و نمایشی باشد، ریشهدار، اخلاقی و بلندمدت است. جامعه امروز با شکل پیچیدهای از فشار روبهروست: فشار اقتصادی، فشار روانی، فشار رسانهای و فرسایش تدریجی ارزشها. در چنین فضایی، بزرگترین خطر این است که انسان بهتدریج حساسیت اخلاقی خود را از دست بدهد و به وضع موجود عادت کند.
ایستادگی منتظرانه یعنی مقاومت در برابر همین عادتکردن. یعنی نپذیرفتن دروغ، حتی وقتی دروغ به ابزار بقا تبدیل شده است. یعنی رعایت عدالت، حتی وقتی بیعدالتی توجیه میشود. یعنی حفظ کرامت انسانی، حتی وقتی تحقیر دیگران سودآور است. این نوع ایستادگی شاید قهرمانانه به نظر نرسد، اما دقیقاً همان سرمایهای است که جامعه را برای ظهور عدالت آماده میکند.
امام زمان (عج) از شیعه نمیخواهد که بیخطا باشد، بلکه میخواهد بیتفاوت نباشد. تفاوت شیعه منتظر با انسان معمولی در این است که سقوط اخلاقی را طبیعی نمیداند و با آن کنار نمیآید. حتی اگر نتواند ساختارهای ناعادلانه را تغییر دهد، اجازه نمیدهد آن ساختارها، او را از درون شبیه خود کنند. این همان ایستادگی خاموش اما تعیینکنندهای است که در روایات از آن به «ثبات بر ایمان در زمان غیبت» یاد شده است.
*چگونه میشود بدون دیدن نتیجه فوری، امیدوارانه زیست؟
یکی از سختترین چالشهای انسان معاصر، زیستن در جهانی است که نتیجهها دیرهنگام یا نامرئی شدهاند. بسیاری از انسانها وقتی میبینند تلاش اخلاقیشان فوراً به نتیجه نمیرسد، دچار سرخوردگی میشوند. اندیشه مهدوی دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند؛ زیرا امید را از «موفقیت فوری» جدا میسازد و به درستی مسیر گره میزند.در منطق انتظار، انسان مأمور به نتیجه نیست، مأمور به وظیفه است. منتظر میداند که تاریخ، صحنه یک پروژه کوتاهمدت نیست؛ بلکه میدان تحقق تدریجی وعده الهی است. او ممکن است ثمره تلاش خود را نبیند، اما یقین دارد که هیچ کار حقی در نظام الهی گم نمیشود.
زیستن امیدوارانه بدون دیدن نتیجه فوری یعنی پذیرفتن این حقیقت که انسان، حلقهای از یک زنجیره بلند تاریخی است. همانگونه که بسیاری از دستاوردهای امروز، محصول ایستادگی نسلهای پیشین است، تلاشهای امروز نیز سرمایه نسلهای آینده خواهد بود. انتظار به انسان میآموزد که معنا فقط در «دیدن پیروزی» نیست، بلکه در درست ایستادن است.
*منظور از «حکومت جهانی امام زمان (عج)» دقیقاً چیست؟
وقتی از حکومت جهانی امام زمان (عج) سخن میگوییم، منظور صرفاً گستردگی جغرافیایی نیست، بلکه سخن از یک نظام جامع الهی در مقیاس جهان است. قرآن کریم این معنا را بهروشنی بیان میکند:«وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ» این آیه نشان میدهد که اراده الهی، ناظر به تمام زمین است. بنابراین اگر حکومت امام زمان (عج) جهانی است، انتظار ما هم باید تفکر جهانی داشته باشد؛ حرکت ما جهانی باشد و رشد فکری، ایمانی و اخلاقی ما با یک رویکرد جهانی شکل بگیرد. منتظر نمیتواند محدود و محلی فکر کند.
از سوی دیگر، قرآن هدف نهایی این حکومت را چنین ترسیم میکند:هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَیٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ این غلبه، غلبه زور نیست؛ بلکه غلبه حق، معنا و عدالت است. وظیفه منتظران، آمادهکردن زمینهای است که جامعه بشر بتواند پذیرای چنین حاکمیتی باشد.
*جامعه و حکومت امام زمان (عج) بر چه اصولی استوار است؟
طبق روایات، مدل جامعه و حکومت امام زمان (عج) بر دو اصل اساسی توحید محوری و عدل و قسط استوار است:بر اساس این دو اصل حکومت، مردم با یک رویکرد توحیدمحور در مسیر عبودیت و بندگی خدا هدایت میشوند. توحید فقط یک باور ذهنی نیست، بلکه چارچوب زندگی، تصمیمگیری و روابط اجتماعی انسان است. و دیگر عدل یعنی حاکمان حکومت امام زمان (عج) عادلاند و از ظلم، فساد و منفعتطلبی بهدورند.قسط یعنی این حاکمان برنامهها و تصمیمهایی میگیرند که عدالت در متن جامعه رشد پیدا میکند و به یک فرهنگ و ساختار پایدار تبدیل میشود.به همین دلیل، در حکومت امام زمان (عج)، عدالت هم در سطح حاکمیت تحقق دارد و هم در زندگی روزمره مردم جریان مییابد.
