یادداشت مهمان؛ علی ترابی عضو هیأت علمی دانشگاه: تحولات سالهای اخیر و بهویژه تجربه ملی در دوره جنگ رمضان، بار دیگر نشان داده است که سرمایه اصلی ایران انسجام اجتماعی، همبستگی ملی و وحدت کلمه است. در چنین شرایطی، ارزیابی عملکرد جامعه ایرانی نباید تنها به شاخصهایی مانند حضور در خیابان، مشارکت میدانی، تابآوری اجتماعی یا بیاعتنایی به عملیات روانی رسانههای بیگانه محدود شود؛ هرچند این مؤلفهها خود بسیار مهم و تحسینبرانگیزند. با این حال، مرور پیام اخیر مقام معظم رهبری در تاریخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۶ و نیز تأکیدهای مکرر پیشین ایشان نشان میدهد که مهمترین شاخص کلیدی عملکرد مردم ایران، چه عوام و چه خواص، حفظ وحدت کلمه و صیانت از اتحاد مقدس در همه سطوح است.
نکته مهم و قابل توجه در پیام اخیر آن است که رهبر معظم انقلاب، با وجود همه جلوههای درخشان همبستگی و حضور مردمی، همچنان بر حفظ وحدت تأکید میکنند و از تفرقه، تنازع، برجستهسازی تفاوتهای اجتماعی و اختلافات سیاسی برحذر میدارند. این تکرار، در یک خوانش دقیق، حامل یک پیام هشداردهنده نیز هست: نشانههایی از رفتارهای تضعیفکننده وحدت با وجود همه تاکیدات ایشان، قابل مشاهده بوده است؛ وگرنه چنین تأکید صریح و مکرری ضرورت نمییافت.
این هشدار، البته بهمعنای نادیده گرفتن کارنامه پرافتخار ملت ایران نیست. واقعیت این است که مردم ایران در حدود ۱۴۰ روز جنگ رمضان و در صحنههای متعدد، از حضور پرشکوه در میدان و خیابان تا بدرقه و تشییع میلیونی امام شهید، کارنامهای سترگ و عزتمند از خود بر جای گذاشتند. اما درست در همین بسترِ افتخارآمیز، تأکید مجدد بر وحدت نشان میدهد که حتی در میان یک کارنامه درخشان نیز، اگر شکافها، رقابتهای فرساینده، منازعات بیحاصل و برجستهسازی تفاوتها مجال بروز پیدا کند، سرمایه اصلی جامعه یعنی انسجام ملی آسیب میبیند.
در ادبیات سیاست عمومی، انسجام ملی ظرفیت عملیاتی دولت-ملت در مواجهه با بحرانها را تعیین میکند. جامعهای که در آن اعتماد متقابل، زبان مشترک، همافزایی نهادی و توافق بر منافع ملی وجود داشته باشد، در برابر جنگ ترکیبی، فشار خارجی، عملیات روانی و فرسایش سرمایه اجتماعی مقاومتر است. در مقابل، جامعهای که اختلافات سیاسی و اجتماعی در آن به شکافهای پایدار تبدیل شود، حتی اگر از نظر منابع مادی غنی باشد، در معرض ضعف راهبردی قرار میگیرد.
به همین دلیل، وحدت کلمه در ایران امروز را باید بهمثابه یک شاخص کلیدی عملکرد ملی فهم کرد؛ شاخصی که هم نشاندهنده بلوغ سیاسی جامعه است و هم ظرفیت آن را برای عبور از تهدیدها آشکار میسازد. حضور مردم در میدان، بیاعتنایی به رسانههای بیگانه، تابآوری در برابر فشار و مشارکت در صحنههای ملی، همه مهماند؛ اما هیچکدام جایگزین وحدت نیستند. بلکه این مؤلفهها زمانی پایدار و اثرگذار خواهند بود که در بستر اتحاد مقدس سامان یابند.
بنابراین، امروز مهمترین وظیفه همه دلسوزان کشور آن است که با پرهیز از تفرقه، تنازع و دامنزدن به اختلافات سیاسی و اجتماعی، اجازه ندهند هیچ نشانهای از ضعف، گسست یا واگرایی به دشمن منتقل شود. در شرایطی که رهبر انقلاب با صراحت بر وحدت تأکید میکنند، این تأکید خود هم تکریم کارنامه ملت ایران است و هم هشدار نسبت به هر رفتار تضعیفکننده انسجام. حفظ این وحدت، شرط لازم پیروزی نهایی ملت ایران و تحقق عزت، استقلال و اقتدار پایدار کشور است.
