به گزارش مهر، محدثه اخوان قدس، دکترای حکمرانی و پژوهشگر حوزه زنان، در یادداشتی با اشاره به حضور گسترده و متکثر مردم در میدان عمومی در حمایت از ایران، استقلالخواهی و مقاومت در برابر فشارهای بیرونی، به تحلیل جامعهشناختی این همگرایی پرداخت.
متن کامل به شرح زیر است :
در روزهایی که میدان عمومی شاهد حضور گسترده و متکثر مردم در حمایت از ایران، استقلالخواهی و مقاومت در برابر فشارهای بیرونی است، یک واقعیت مهم اجتماعی خود را نشان میدهد: «امر ملی» در لحظات بحرانی، ظرفیت آن را دارد که مرزهای معمول هویتی را تا حدی تعلیق کند و افراد با سبکهای زیستی متفاوت را ذیل یک کلیت مشترک گرد هم آورد. این همگرایی، در سطح جامعهشناختی، نشانهای از فعال شدن سرمایه اجتماعی و بازتعریف موقت «ما»ی جمعی است.
با این حال، نحوه بازنمایی این حضور متکثر اهمیت تعیینکنندهای دارد. تمرکز رسانهای و گفتمانی بر برخی تفاوتهای ظاهری—از جمله نوع پوشش—اگرچه در ابتدا میتواند نشانهای از فراگیری و شمول اجتماعی تلقی شود، اما تداوم و برجستهسازی افراطی آن، خطر تغییر معنای کنش جمعی را در پی دارد. به بیان دیگر، اگر این تفاوتها به محور اصلی روایت تبدیل شوند، «وحدت در کنش ملی» جای خود را به «نسبیسازی هنجارها» میدهد و این امر میتواند به شکلگیری نوعی ادراک از اباحهگری در سطح نمادین منجر شود.
از منظر جامعهشناسی نظم اجتماعی، هر نظام سیاسی-فرهنگی بر مجموعهای از هنجارهای بنیادین استوار است که کارکرد آنها حفظ انسجام و جهتدهی به کنشهاست. در چنین چارچوبی، اگر بازنماییهای عمومی به گونهای باشد که این هنجارها را به حاشیه براند یا آنها را به مثابه امری قابل تعلیق و ابزارین برای اهداف کوتاهمدت جلوه دهد، سرمایه هنجاری جامعه دچار فرسایش خواهد شد. این وضعیت بهویژه زمانی مسئلهساز میشود که چنین بازنماییای اینگونه تعبیر شود که نظام سیاسی برای تثبیت خود، از اصول اعلامی و موازین شرعی فاصله میگیرد.
از این رو، ضروری است که در تحلیل و روایت این حضور اجتماعی، به «پارادایم کلان کشور» توجه شود؛ پارادایمی که ترکیبی از هویت دینی، نظم هنجاری و استقلال سیاسی را در بر میگیرد. حفظ تعادل میان «شمول اجتماعی» و «ثبات هنجاری»، شرط پایداری این همگرایی ملی است. به بیان دقیقتر، میتوان از تنوع موجود به عنوان نشانهای از گستره تعلق ملی یاد کرد، بیآنکه این تنوع به معنای تعلیق یا تضعیف چارچوبهای هنجاری تفسیر شود.
در نهایت، هنر سیاستگذاری و روایتگری در چنین بزنگاههایی، نه در برجستهسازی تفاوتها، بلکه در صورتبندی هوشمندانه «وحدت در عین کثرت» است؛ وحدتی که هم ظرفیت بسیجکنندگی دارد و هم از فرسایش تدریجی بنیانهای هنجاری جلوگیری میکند.
محدثه اخوان قدس
دکترای حکمرانی
فعال و پژوهشگر زنان
