چرا افراد در شرایط استرس‌زا به قرص‌های خواب‌آور پناه می‌برند؟

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از ایرنا، یک روانپزشک با اشاره به افزایش مشکلات خواب در شرایط استرس زا گفت: فعال شدن سیستم عصبی و افزایش اضطراب در چنین شرایطی باعث می‌شود برخی افراد برای رهایی سریع از بی‌خوابی به مصرف خودسرانه قرص‌های خواب‌آور روی بیاورند؛ اقدامی که می‌تواند پیامد‌های جدی برای سلامت داشته باشد.

لیلا رازقیان جهرمی با اشاره به افزایش مصرف خودسرانه قرص‌های خواب‌آور در شرایط استرس زا اظهار کرد: در زمان فشار روانی شدید، سیستم عصبی سمپاتیک فعال شده و مغز در حالت آماده‌باش قرار می‌گیرد، این وضعیت با افزایش هوشیاری، اضطراب و نشخوار فکری همراه است و همین فرآیند، شروع و تداوم خواب را دشوار می‌کند.

وی گفت: بسیاری از افراد برای فرار سریع از این وضعیت ناخوشایند، بدون مشورت با پزشک به قرص‌های خواب‌آور پناه می‌برند، در حالی که از عوارض جدی این تصمیم آگاه نیستند، معمولاً مصرف این دارو‌ها با تصور «فقط برای مدت کوتاه استفاده می‌کنم» آغاز می‌شود، اما در عمل، این شروع می‌تواند مقدمه وابستگی باشد.

به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مصرف نادرست قرص‌های خواب‌آور در کوتاه‌مدت می‌تواند با خواب‌آلودگی روزانه، کاهش تمرکز، اختلال در رانندگی، ضعف حافظه، کند شدن زمان واکنش، سرگیجه و عدم تعادل همراه باشد و خطر سقوط و حوادث را به‌ویژه در سالمندان افزایش دهد.

رازقیان ادامه داد: مشکلات گوارشی مانند تهوع و یبوست نیز از جمله پیامد‌های رایج هستند، در برخی افراد، این دارو‌ها می‌توانند واکنش متناقض ایجاد کنند و به جای آرام‌سازی موجب تحریک‌پذیری، پرخاشگری یا حتی توهم شوند.

خطرات بلندمدت و احتمال وابستگی

وی توضیح داد: مصرف طولانی‌مدت این دارو‌ها می‌تواند منجر به تحمل دارویی، وابستگی جسمی و روانی، تشدید افسردگی و اضطراب، اختلالات شناختی و تقویت مشکلات تنفسی مانند بدتر شدن آپنه خواب شود.

این روانپزشک تأکید کرد: بنزودیازپین‌ها مانند آلپرازولام، دیازپام و لورازپام و همچنین دارو‌های شبه‌بنزودیازپینی مثل زولپیدم و زوپیکلون بیشترین پتانسیل ایجاد وابستگی و سوءمصرف را دارند.

وی درباره پدیده «بی‌خوابی برگشتی» توضیح داد: وقتی فرد مدت طولانی از قرص خواب استفاده می‌کند، مغز و سیستم عصبی به حضور دارو عادت می‌کنند، این دارو‌ها معمولاً فعالیت سیستم عصبی مرکزی را سرکوب می‌کنند و نوعی خواب مصنوعی ایجاد می‌شود، با قطع ناگهانی یا کاهش دز، فعالیت سیستم عصبی که مدت‌ها مهار شده بود، به‌طور ناگهانی بالا می‌رود و فرد دچار بی‌خوابی شدیدتر از حالت اولیه می‌شود.

رازقیان افزود: این بی‌خوابی برگشتی معمولاً با علائمی مانند بی‌قراری شدید، اضطراب، بیدار شدن‌های مکرر در شب، کابوس یا خواب سبک همراه است، همین تجربه ناخوشایند باعث می‌شود فرد دوباره به سمت مصرف قرص برود و وارد چرخه وابستگی شود.

به گفته وی، اگر قطع دارو تحت نظر پزشک و به‌صورت تدریجی انجام شود، شدت بی‌خوابی برگشتی کمتر شده و علائم قابل کنترل‌تر می‌شوند.

خطرات مصرف قرص همزمان با الکل یا دارو‌های دیگر

رازقیان مصرف قرص‌های خواب‌آور همراه با الکل یا دارو‌های آرام‌بخش دیگر را خطرناک و حتی مرگ‌آور دانست و گفت: هم الکل و هم این دارو‌ها سیستم عصبی مرکزی را سرکوب می‌کنند، مصرف همزمان آنها می‌تواند به سرکوب شدید تنفسی، افت سطح هوشیاری، کما و مرگ منجر شود؛ همچنین مصرف این دارو‌ها همراه با مسکن‌های اپیوئیدی، برخی آنتی‌هیستامین‌ها و دارو‌های ضدافسردگی نیز خطرناک است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تصریح کرد: پزشکان بر اساس تشخیص دقیق و شرایط فرد، نیاز به مصرف داروی خواب‌آور را تعیین می‌کنند. مصرف خودسرانه در هر شرایطی می‌تواند به آسیب جدی منجر شود.

وی افزود: قطع این دارو‌ها نیز باید حتماً تحت نظر متخصص انجام شود، زیرا ممکن است قطع ناگهانی عوارض شدید یا حتی خطرناک ایجاد کند.