مصطفی شوقی کارگردان و تهیهکننده در گفتگو با خبرنگار مهر درباره چگونگی شکل گیری ایده مستند «خاک زخمی» گفت: این مستند از درون یک جستجو به وجود آمد. در ۷-۸ سال اخیر در غرب آسیا، همچون سوریه، عراق، لبنان و دیگر مناطق بحرانی حضور داشتم و آثار زندگی با جنگ را از نزدیک مشاهده کردم. اما آنچه در نگاه اول پنهان بود، تأثیرات محیط زیستی و سلامت مردم بود. در عراق تحقیقی انجام دادم که درصد بالای بیماریها، مشکلات خونی و نقصهای مادرزادی در نوزادان را نشان میداد و این موضوع برای من اهمیت ویژهای داشت.
وی با اشاره به همکاری با مژگان صوابی اصفهانی افزود: با دکتر صوابی اصفهانی، پژوهشگر ارشد محیط زیست جنگ و استاد دانشگاه میشگان، آشنا شدم. او سالها در حوزه آسیبهای محیط زیست جنگ کار میکند و نمونه برداریهای گستردهای از خاک مناطق بمباران شده انجام داده و یافتههایش در مجلات بینالمللی منتشر شده است. همکاری ما باعث شد به مناطق دیگری هم سفر کنیم؛ از سوریه و لبنان گرفته تا مناطق بمبارانشده. نمونههایی از خاک جمع آوری کردیم تا به آزمایشگاه منتقل و اثرات مواد سمی و اورانیوم ضعیف شده یا مرده بررسی شود.
شوقی با تاکید بر دشواریهای مسیر تولید مستند و نیاز به صبوری در روند پروژه توضیح داد: ساخت «خاک زخمی» از ایده تا اجرا تقریباً ۲ سال طول کشید و یکی از سختترین پروژههای من بود؛ نه تنها به دلیل حساسیت علمی و تحقیقاتی، بلکه به علت پیچیدگی حرکت دکتر صوابی بین مناطق مختلف جنگی و دشواری انتقال نمونهها به آزمایشگاه. البته که شخصیت و کنشگری دکتر صوابی به عنوان فعال ضد جنگ و پژوهشگر مستقل، بر ارزش پروژه افزود و برای ما این موضوع بسیار ارزشمندی تلقی میشد. این مستند نیازمند صبر و دقت فراوان بود و خوشبختانه با همکاری تیم و پشتکار دکتر صوابی و حمایت سرمایه گذار، به نتیجه رسید.
وی افزود: بسیاری از نمونهها باید چندین بار آزمایش میشدند و گاهی روند آزمایش متوقف میشد. اما با صبر و همراهی تیم، موفق شدیم کار را به نتیجه برسانیم.
این کارگردان درباره شخصیت محوری مستند یعنی مژگان صوابی اصفهانی گفت: خانم دکتر فعال ضد جنگ در آمریکاست و همسرشان نیز همین مسیر را دارد. این کنشگری در کنار فعالیت علمی باعث شد روایت مستند هم علمی و هم انسانی باشد. تلاش کردیم مخاطب عام و خاص بتواند به شکلی ساده و در عین حال دقیق، اثرات جنگ بر محیط زیست و سلامت مردم را درک کند.
وی در پاسخ به اینکه هدف از ساخت «خاک زخمی» چیست، بیان کرد: این اثر، مستندی علمی و تحقیقاتی است که تلاش دارد به مخاطب عام و خاص یک موضوع پیچیده و مهم را منتقل کند. ترکیبی از روایت ساده، کنشهای علمی دقیق و نمایش تلاشهای دکتر صوابی در نمونه برداری و تحلیل دادهها که نیازمند صبر و حوصله فراوان بود. نتایج این تلاشها اکنون در یک ژورنال بینالمللی منتشر شده و اعتبار علمی مستند را تضمین میکند.
این مستندساز در ادامه تاکید کرد: یک شوخی در فیلم داریم که میگوئیم خاکهای زخمی جستجوی اورانیوم مرده است. واقعیت این است که ما تلاش کردیم آنچه زیر خاک و بمبهای تخریب شده پنهان است با آزمایشهای علمی نمایان کنیم؛ نکتهای که هیچکس دیگری نمیدید.
شوقی درباره رونمایی از «خاک زخمی» در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: این رویداد محیط بسیار ارزشمند و تخصصی است که میتوان آثار متنوع را در کنار هم دید و محک زد. حضور فیلم من در میان این مجموعه متنوع از سوی متخصصان و کاربلدان این حوزه بسیار ارزشمند است و امیدوارم هم در جشنواره و هم بیرون از آن دیده شود.
وی در انتها گفت: ساخت این مستند خود به تنهایی موفقیت است. امیدوارم «خاک زخمی» نه تنها در جشنواره «سینماحقیقت» دیده شود، بلکه مخاطب بیرون از جشنواره هم با پیام علمی و انسانی آن ارتباط برقرار کند.
مستند «خاک زخمی» به کارگردانی و تهیهکنندگی مصطفی شوقی، سفر پژوهشی و علمی همراه با دکتر مژگان صوابی اصفهانی در مناطق جنگ زده غرب آسیا از بیروت و صور تا عراق و ایران است. این اثر، نه تنها پیامدهای مستقیم جنگ، بلکه اثرات مخفی و زیست محیطی بمبارانها را به کمک آزمایشهای علمی و نمونه برداریهای دقیق آشکار کرده و تصویری تازه از تبعات جنگ بر سلامت مردم ارائه داده است.
«خاک زخمی» در خانه مستند سازمان اوج تولید شده و به بخشهای نیمه بلند و آوینی نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» رسیده است.
