در زمان نادرشاه، یکی از مسئولین به مردم ظلم میکرد و خراج اضافی از آنها مطالبه می‌کرد.

تا روزی که مردم از دست این مسئول به ستوه آماده و در نزد پادشاه رفته و از آن شکایت می‌کنند.

نادرشاه در پیغامی به آن مسئول دستور میدهد ظلم خود را کنار بگذارد و این همه از مردم خراج اضافی مطالبه نکند.

دوباره خبر به گوش نادرشاه می‌رسد که آن مسئول از فرمان شما سرپیچی کرده و همچنان کار خود را ادامه می دهد.

نادرشاه دستور میدهد آن مسئول را دستگیر کند و نزد او بیاورند.

سپس دستور میدهد مسئول خاطی را قطعه قطعه کنند و آشی از آن تهیه کنند.

نادر شاه دستور می‌دهد تا همه مسئولان نزد او بیایند و کاسه آشی به آنها بدهند.

سپس در جمع مسئولین می‌گوید از این به بعد هر کسی که از دستور او سرپیچی و ظلم کند همین آش است و همین کاسه.

این داستان را شادروان محمد مسعود، در دهه 20 خورشیدی در روزنامه ی “مرد امروز” نوشته است.

در زمان عروسی محمد رضا شاه پهلوی و فوزیه، خواهر ملک فاروق پادشاه آن زمان مصر قرار بود که مهمانان مصری و همراهان عروس به وسیله ی راه آهن جنوب تهران وارد کشور شوند.

به همین علت از طرف دربار و شهربانی دستور اکید صادر شده بود که دیوار های تمام روستاهای طول مسیر و خانه های روستایی کنار خط آهن را سفید رنگ کنند.

در یکی از روستاها که دسترسی به گچ وجود نداشته، بخشدار دستور می دهد با کشک و ماست دیوار ها را موقتا به رنگ سفید در آورند زیرا کشک و ماست در آن روستا به وفور یافت می شده است. برای این کار ماموران حکومتی بیش تر از یک هزار و دویست ریال از کدخدای ده گرفتند و با خرید مقدار زیادی ماست کلیه دیوار ها را ماست مالی کردند.

این اوضاع سبب شده بود تا اطرافیان و فامیل از دست او اذیت شده و ارتباطشان را با او قطع کنند. این کار سبب ناراحتی پسرک نشد و او همچنان به کارهایش ادامه داد. آزار و اذیت‌های او به قدری زیاد شده بود که دیگر افراد از دست او اذیت می‌شدند.

روزی فردی در میان مردم پسرک را به گاو تشبیه کرد و گفت: او گاو بی شاخ و دمی است که حال قصد آزار و اذیت ما را دارد. پس پیرمردی پسرک را کنار کشید و با او صحبت کرد و گفت: پسرم رفتار و ادب تو درست نیست و باید بتوانی تغییری در آن‌ها به وجود بیاوری، در غیر این صورت مردم تو را از شهر بیرون خواهند کرد.

پسرک پس از اتمام صحبت‌های پیرمرد راهی منزل شد و به حرف‌های پیرمرد فکر کرد و گفت: بهتر است تغییری در خود به وجود بیاورم تا همه‌ مردم را حیرت‌زده کنم، پس دست به کار شد. از آن پس هروقت مردم می‌خواهند به فردی اشاره کنند که نادان بوده و از عقل خود برای امور استفاده نمی‌کند، از ضرب المثل گاو بی شاخ و دم استفاده می‌کنند.

انسان و حیوانات تفاوت‌های بسیاری با یکدیگر دارند که یکی از آن‌ها برخورداری و عدم برخورداری از عقل و فهم است. انسان با عقل و فهم خود می‌تواند فکر کرده و با سنجیدن اوضاع، کاری را انجام دهد. ولی حیوانات این قابلیت را ندارند و نمی‌توانند راجع به چیزی فکر بکنند. به همین سبب بدون فکر به چیزی عمل می‌کنند و چون از عاقبت کاری آگاهی ندارند از نتیجه آن نیز ناراحت نخواهد شد.

غرض از کاسه ظرفی بود که از هر یک تومان بُرد، یک قران سهم گرداننده یا قمار خانه دار در آن انداخته میشد یعنی یک دهم مبلغ بُرد و کوزه نیز گلدان دهن باریک یا کوزه کوچکی بود که تاس را در آن ریخته و تکان داده و روی بساط می انداختند تا از یک تا شش چه رقمی بنشیند.

در کنار کاسه کوزه دار و قمار بازها اشخاصی نیز بودند که به آنها جیزگر می گفتند یعنی پول قرض بده. به کسانی که باخته و همچنان اصرار به بازی داشتند.

این جیزگرها نزولی برابر تومان به تومان قرض می دادند.

که البته اصطلاح جیز شد یا جیز میشی از همین جا آمده در واقع به معنی سوزاندن طرف که وقتی از جوش و خروش و هیجان بازی بیرون می آمدند میفهمیدند که چه بلائی سرشان آمده است.

و البته هنگامی که کار به دعوا و چاقو کشی و چوب و چماق میرسید، آژان و پاسبان پست سر رسیده و به بساط قماربازها حمله ور میشدند و اول کار آنها این بود که با لگدی کاسه و کوزه و بساط داخل سفره را به کناری پرت کرده و با گفتن جمع کن کاسه کوزه تو، همه لات و لوتها و اراذل را ریسه کرده و به کلانتری محل می بردند….

خروس از بس مغرور و خوش باور بود همیشه بلـا سرش می آمد، برای همین

سگ همیشه مواظبش بود تا اتفاقی برای اون نیافته

یک روز سگ آمد پیش خروس زری پیرهن پری ،

بهش گفت : خروس زری جون .

خروسه گفت :‌ جون خروس زری

سگ گفت : پیرهن پری جون

خروس : جون پیرهن پری

سگ : می خوام برم به کوه دشت  ، برو تو لـانه ، نکنه بازم گول بخوری ، درو روی کسی باز نکنی؟

خروس گفت : خیالت جمع باشه ، من مواظب خودم هستم .

سگ رفت ، بی خبر از اینکه روباه منتظر دور شدن اون بود .  همینکه سگ حسابی دور شد ،

روباه ناقلـا جلوی لـانه خروس زری آمد تا نقشه اش را عملی کند ،

جلوی پنجره ایستاد و شروع کرد به آواز خواندن :

ای خروس سحری

چشم نخود سینه زری

شنیدم بال و پرت ریخته

نذاشتن ببینم

نکنه تاج سرت ریخته

نذاشتن ببینم

خروس زری که به خوشگلی خودش افتخار میکرد خیلی بهش بر خورد ، داد زد:

نه بال و پرم ریخته ، نه تاج سرم ریخته .

روباه گفت اگه راست میگی ، بیا پنجره رو بازکن تا ببینمت .

خروس مغرور پنجره رو باز کرد و جلوی پنجره  نشست و گفت :

بیا این بال و پرم ، اینم تاج سرم .

و همینکه خروس سرش رو خم کرد که تاجش و نشون بده ، روباه پرید و گردن خروس را گرفت .

خروس داد و فریاد زد کمک ، کمک که بلکه سگ به دادش برسه .

سگ با گوشهای تیزش صدای خروس را شنید و به طرف صدا دوید .

دوید و دوید تا به روباه رسید .

از روباه پرسید: آی روباه حقه باز خروس زری را ندیدی ؟

روباه که دهان خروس رو بسته بود و اونو توی کوله پشتی انداخته بود ،‌

شروع کرد به قسم خوردن که والـا ندیدم ، من از همه چیز بی خبرم ،

و پشت سر هم قسم می خورد .  یکدفعه چشم سگ به کوله پشتی افتاد و گفت :‌

قسم روباه و باور کنم یا دم خروس را ؟ 

روباه تازه متوجه شد که دم خروس از کوله پشتی اش بیرون آمده ،

پس کوله پشتی  رو انداخت و تا می توانست دوید تا از دست سگ نجات پیدا کند .

و خروس زری پیرهن پری هم همراه سگ به خانه برگشتند .

وقتی کسی دروغی میگه ، ولی نشانه ایی وجود داشته باشه

که حرف او را نقض کنه از این ضرب المثل استفاده می شود .

ظرف ماستش را رو سرش گذاشته بود و برای فروختن به شهر می برد.

در راه با خودش فکر کرد که «ماست را می فروشم و از قیمت آن چند تا تخم مرغ میخرم.

تخم مرغ ها را زیر مرغ همسایه میذارم تا جوجه بشه. جوجه ها که مرغ شدند می فروشم

و از قیمت آن گوسفند می خرم. کم کم گوسفندهام زیاد میشه،

یک روز میان چوپون من و چوپون کدخدا زد و خورد میشه

کدخدا مرا میخواد و از من میپرسه : چرا چوپون تو چوپون مرا زده؟

منم میگم : زد که زد خوب کرد که زد !

زن که در عالم خیال بود همینطور که گفت :

«زد که زد خوب کرد که زد» سرش را تکان داد و ظرف ماستی از رو سرش به زمین افتاد و ماست ها پخش زمین شد.

اولین نفری باشید که پیام میگذارید

برای پختن پلو به مقدار زیاد از قابلمه های بزرگی به نام دیگ استفاده می کنند.

و از قاشق های بزرگی بنام کفگیر برای هم زدن و کشیدن پلو استفاده می شود .

در زمانهای قدیم که مردم نذر می کردند و غذا می پختن ،

مردم برای گرفتن غذای نذری صف می کشیدند .

از آنجا که جنس کفگیرها فلزی بود وقتی به دیگ می خورد صدا می داد .

هنگامی که غذا در حال تمام شدند بود و پلو به انتها میرسید

این کفگیر در اثر برخورد به دیگ صدا می داد

و آشپزها وقتی که غذا تمام میشد کفگیر را ته دیگ می چرخاندند

و با اینکار به بقیه کسانی که در صف بودند خبر میدادند که غذا تمام شده است .

کم کم این کار بصورت ضرب المثل در آمد و وقتی کسی از آنها سوال می کرد که غذا چی شد .

می گفتند از بدشانسی وقتی به ما رسید کفگیر به ته دیگ خورد (یعنی غذا تمام شد ) .

امروزه از این ضرب المثل موقعی استفاده می شود که می خواهند به فردی بگویند دیر رسیده

و دیگر مثل قبل توانایی یا ثروت قبلی را ندارد و قادر به کمک کردن به او نیستند .

داستان ضرب المثل کفگیر به ته دیگ خورده

جرجیس ، شاه  را از بت پرستی بازداشت.شاه فرمان داد او را به زندان بیندازند و وی را شکنجه کردند و به روایتی وی را چهار بار کشتند. جرجیس هفت سال به دعوت پرداخت و پیوسته گرفتار شکنجه شاه می شد و سی و چهار هزار تن از مردم موصل از جمله همسر شاه به او ایمان آوردند.سرانجام او و همگی مؤمنان را کشتند و خداوند به آن قوم خشم نمود و به آتش قهر خود شهرشان و هر که در آن بود را سوزاند.

اما داستان این  ضرب المثل

روباهی خروسی  را شکار کرد و خواست بخورد . خروس از او خواست که آخرین خواسته اش را برآورده کند و پیش از خوردن او نام یکی از پیامبران را بر زبان آورد. روباه نام جرجیس را بر زبان ‌آورد.

اگر نام جرجیس را بر زبان آورید ؛ پی می برید که نه تنها دهان باز نمی شود که دندان ها بیشتر روی هم فشار داده می شوند . خروس بینوا آه از دل برآورد که از میان این همه پیامبر تو هم جرجیس را پیدا کرده ای .

این داستان را از این روی ساخته اند که در هنگام بدبیاری فرد بدشانس به مخاطب کم لطف خودش بگوید . شخصی دنبال گشودن گره بسته ی کار خویش است و یا به دنبال چیزی است اما طرف مقابل او به جای حل دشواری او کارش را بدتر کرده گره کوری نیز بزند. در اینجا این زبان زد را به کار می برند

صاحبخانه با داد و فریاد او را از خانه بیرون کرد .

او به منزل رفت و از همسایه خود ، لباسی گرانبها به امانت گرفت

و آنرا به تن کرد و دوباره به همان میهمانی رفت .

این بار صاحبخانه با روی خوش جلو آمد و به او خوش آمد گفت

و او را در محلی خوب نشاند و برایش سفره ای از غذاهای رنگین پهن کرد .

ملا  از این رفتار خنده اش گرفت

و پیش خود فکرد کرد که این همه احترام بابت لباس نوی اوست .

آستین لباسش را کشید و گفت : آستین نو بخور پلو ، آستین نو بخور پلو .

صاحبخانه که از این رفتار تعجب کرده بود از ملا پرسید که چکار می کنی .

ملا گفت : من همانی هستم که با لباسی کهنه به میهمانی تو آمدم و تو مرا راه ندادی

و حال که لباسی نو به تن کرده ام اینقدر احترام می گذاری .

پس این احترام بابت لباس من است نه بخاطر من .

پس آستین نو بخور پلو ، آستین نو بخور پلو ..