پنج سال از مرگ پرنفوذترین سیاستمدار جمهوری اسلامی می‌گذرد اما هنوز هم در خصوص مرگ او حرف و حدیث‌های فراوان شنیده می‌شود. این بار محسن هاشمی رفسنجانی، فرزند مرحوم اکبر هاشمی رفسنجانی در گفت‌وگویی اذعان می‌کند که دکترها گفته‌اند که آب در ریه پدرش مشاهده نشده و اجازه دیدن فیلم‌های دوربین را به آن‌ها نداده‌اند! در همین رابطه با غلامعلی رجایی، مشاور مرحوم اکبر هاشمی رفسنجانی به گفت‌وگو نشستیم که مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

آقای رجایی! هفته گذشته اظهاراتی از محسن هاشمی رفسنجانی در خصوص ابهامات مرگ پدرش منتشر شد که بازتاب‌های گسترده‌ای به همراه داشت. شما در خصوص روز مرگ ایشان چه اطلاعاتی دارید؟

بنده در این خصوص اطلاعات جدیدی ندارم و از این مباحث بیشتر خانواده مرحوم هاشمی رفسنجانی اطلاع دارند. بنده روزی که آقای هاشمی رفسنجانی فوت کردند تا ظهر با ایشان بودم. بنده بعدازظهر ایشان را ترک کردم و شب از این قضیه مطلع شدم. چیزهایی که پسر مرحوم گفته‌اند برای من هم تازگی دارد. این‌که اجازه دیدن فیلم دوربین‌های مداربسته را ندادند، بنده هم تازه مطلع شدم. من خودم هم خواستم از استخر دیدن کنم اجازه ندادند و گفتند که اینجا پلمب شده است.

پس شما صبح روز حادثه با ایشان ملاقات داشتید؟ حال جسمی ایشان چطور بود؟

بله من صبح حادثه ایشان را دیدم و یک صحبت مختصری هم با هم داشتیم. اتفاقا ایشان مثل هر روز ورزش کردند و از پله‌ها بالا و پایین رفتند و بسیار زیاد سرحال بودند. من‌که حکم فرزند ایشان را داشتم به اندازه حاج‌آقا سرحال و پرانرژی نبودم.

ماجرای آتش زدن دفتر مرحوم هاشمی‌رفسنجانی چه بوده است؟

دو بار این اتفاق افتاده است. مثل این‌که چندین نفر از دیوار مجمع بالا رفته و حتی فیلمش هم موجود است. این فرد یکبار هم بازداشت شده و از اتاق منشی که دارای تابلوهای تاریخی و گران‌قیمت دوران قاجار بود، آتش زدند. اما نکته حائز اهمیت این است که دو بار چنین اتفاقی افتاده است! این‌که چطوری این افراد از این دیوارها عبور کردند و توانستند سیستم امنیتی مجمع را دور بزنند بسیار جالب است و جای سوالات و ابهامات فراوان دارد.

مرحوم هاشمی درگیر بیماری خاصی بودند؟ بیماری قلبی یا هر چیز دیگری.

خیر؛ مرحوم هاشمی هیچ بیماری خاصی نداشتند. همان سال آقای هاشمی رفسنجانی در دریا شنا کردند این کار هر کسی نیست که در سن ۸۰ سالگی در آب دریا چندین ساعت شنا کند. قاعدتا یکسری بیماری‌های ساده که هر کسی در سن بالا دارد را ایشان هم داشتند اما این‌که بیماری قلبی یا خاصی داشته باشند، چنین نبوده و ایشان در سلامتی کامل بودند.

تا به الان فرزندان مرحوم هاشمی به شکل جدی پیگیر پرونده مرگ ایشان شدند؟

در خصوص مرگ مرحوم هاشمی بحث‌های فراوانی شده است. این بحث در شورای امنیت ملی مطرح شد و می‌خواستند به این نتیجه برسند که مرگ طبیعی بوده و پرونده بسته شود اما در دوران آقای حسن روحانی این اجازه داده نشد.

دلیل عدم احراز صلاحیت من اعلام نشده است

*شما در سیزدهمین دوره ریاست جمهوری شرکت کردید، اما نام شما هم در کنار دیگر نامزدهای رد صلاحیت شده اعلام شد، علت عدم احراز صلاحیت از سوی شورای نگهبان به شما گفته شد یا خیر، آیا نوع عملکرد شورای نگهبان در میزان مشارکت تاثیرگذار بود؟

دلیلی از سوی شورای نگهبان به من اعلام نشده، البته براساس مواردی که سخنگوی شورای نگهبان و برخی دیگر از اعضا گفتند سیستم احراز صلاحیت در شورای نگهبان براساس رای‌گیری مخفی است، یعنی مشخص نمی‌شود که چه کسانی صلاحیت یک کاندیدا را احراز نکرده‌اند که بتوان از آنها دلایل عدم احراز را پرسید، این مساله‌ای است که نیاز به اصلاح ساختاری دارد و قانون انتخابات باید این مسایل را پیش‌بینی کند تا این میزان هزینه به کشور و کاهش مشارکت تحمیل نگردد.

تاثیر ردصلاحیت‌ها در کاهش مشارکت قطعی است

*تحلیل شما از انتخابات ۱۴۰۰ و آنچه که گذشت، از عدم حضور اکثریت مردم تا آرای باطله به عنوان رقیب اصلی کاندیداها چیست؟

دلایل کاهش مشارکت در این دوره انتخابات وافزایش آرا باطله به دوبخش تقسیم می شود، نخست دلایل فرا انتخاباتی است، مانند شرایط اقتصادی، کوچک شدن سفره مردم و اختلال در معیشت، افزایش نارضایتی از ناکارآمدی سیستم، ناامیدی نسبت به تاثیرگذاری صندوق‌های رای در شیوه اداره کشور، کاهش اعتماد عمومی به حاکمیت و دلایلی از این دست که باید در جای خود مورد بررسی قرار بگیرند و وزن هریک بدست آید.

اما دلایل انتخاباتی کاهش مشارکت را می‌توانیم در ردصلاحیت‌های حداکثری و عدم دارا بودن نماینده برای بخشی از جامعه جستجو کنیم که نمی‌توانیم این بخش را هم نادیده بگیریم، همیشه در انتخابات‌های ریاست‌جمهوری آرا باطله وجود داشته‌اند که رقمی حدود یک میلیون رای را تشکیل می‌داده‌اند، این آرا عموما شامل افرادی بوده که برای زدن مهر در شناسنامه در انتخابات شرکت می‌کردند و رای سفید یا باطله می‌دادند، اما این رقم در دوره اخیر سه تا چهار برابر شده است که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از جامعه می‌خواستند در انتخابات مشارکت کنند اما کاندیدای مورد قبولی در میان این چهار کاندیدا پیدا نکردند و رای باطله یا سفید دادند، بخشی از عدم مشارکت که می‌تواند آن نیزعدد قابل توجهی باشد، بدلیل رد صلاحیت‌ها بوده است، ما همیشه در انتخابات ریاست‌جمهوری روند رو به رشد مشارکت را در آستانه انتخابات شاهد بودیم اما در این دوره پس از اعلام کاندیداهای تایید شده بجای رشد شاهد کاهش هفت درصدی نرخ مشارکت بودیم یعنی تاثیر ردصلاحیت‌ها در کاهش مشارکت قطعی است.

*با عدم حضور حداکثری مردم تهران در پای صندوق‌های رای دور ششم شورا به جناح  مقابل و اصولگرایان واگذار شد، آیا عملکرد شورای پنجم در این امر تاثیرگذار بود؟

نمی‌توان تاثیر عملکرد مدیریت شهری دوره پنجم را در این عدم مشارکت انکار کرد اما فضای این دوره انتخابات برای آرا خاکستری واصلاح طلب جامعه تحت الشعاع انتخابات ریاست جمهوری قرار گرفت، البته شاید اگر اصلاح‌طلبان در مدیریت شهری عملکرد موفق‌تری داشتند و می‌توانستند با عملگرایی و واقع‌گرایی کارنامه بهتری ارائه کنند، در مشارکت تاثیر مثبتی می‌گذاشت وحداقل بخش عمده 400 هزار رای باطله در تهران به لیست اصلاح‌طلبان رای می داد اما متاسفانه نتوانستند این اعتماد را به خود جلب کنند.

شورای پنجم نمره قبولی گرفت

*دستاورد شورای پنجم چه بود؟ می‌توانید موارد مهم آن را بیان کنید؟

شاید بتوان گفت دوره پنجم مدیریت شهری در حوزه سلبی و صیانتی موفق عمل کرده است، یعنی با شفاف‌سازی، مبارزه با رانت وفساد، حفظ باغات و پایبندی به طرح تفصیلی پدیده‌های منفی که مردم مطالبه برخورد با آنها را داشتند بشدت کاهش پیدا کرد واین شورا نمره قبولی گرفت، اما در حوزه ایجابی که نیاز به منابع مالی قابل توجه و کمک‌های دولت ومجلس در جهت تحقق اهداف برنامه در توسعه وتجهیز ناوگان حمل ونقل عمومی وکاهش ترافیک و آلودگی هوا بوسیله آن بود، نتوانستیم به اهداف خود برسیم، البته شرایط عمومی کشور در این دوره و همزمانی تحریم‌های بی‌سابقه ترامپ با کرونا هم موثر بود که امیدواریم بزودی شرایط به سمت مثبت وگشایش تغییر کند.

جبهه اصلاحات با ریزش بدنه اجتماعی خود مواجه شده است

*آنچه کارگزاران به عنوان حزب محوری در انتخابات ۹۸ و این بار در ۱۴۰۰ در پیش گرفت و به یک‌باره حمایت از عبدالناصر همتی را دستور کار خود قرار داد تا چه اندازه در  پیروزی کاندیدای رقیب تاثیرگذار بود؟ در این نتیجه  کارگزاران تا چه اندازه سهیم بود؟

تصور نمی‌کنم که حمایت یا عدم حمایت کارگزاران وسایر احزاب اصلاح‌طلب، در نتایج انتخابات تاثیر زیادی گذاشته باشد، دلایل عدم مشارکت 52 درصدی و آرا باطله 7 درصدی در انتخابات، فراتر از احزاب بود، چه کارگزاران که حمایت کرد وچه احزابی که کاندید معرفی نکردند نتوانستند این فضای کلی را تغییر بدهند، دلیلش هم آرا پایین لیست شوراهاست که توسط همه احزاب اصلاح طلب وبزرگان اصلاحات حمایت شد اما کف رای آن 23 هزار رای یعنی 98 درصد کمتر از دوره قبل بود، این به معنای آن است که جبهه اصلاحات با ریزش بدنه اجتماعی خود مواجه شده وتوانایی اقناع جامعه را ندارد و بدنه آن که از صندوق‌های رای مایوس شدند با دعوت اصلاح‌طلبان حتی حاضر نشدند به جای رای باطله به لیست جمهور رای بدهند.

اصلاحات به یک تولد دوباره و مهندسی مجدد احتیاج دارد

*اصلاحات کجای راه را اشتباه رفت که باعث شد امروز  شاهد شکاف عمیق میان اصلاح‌طلبان و مردم باشیم؟

فقدان عملگرایی و واقع‌گرایی، ترجیح مصالح شخصی و گروهی به مصالح عمومی و عدم داشتن راهبرد موثر مهمترین مشکلاتی بود که موجب شد اصلاح‌طلبان هم جایگاه خود را در حکومت وعرصه رسمی سیاست از دست بدهند وهم با ریزش بدنه اجتماعی مواجه شوند، شاید اگر درایت و شجاعت واز خودگذشتگی آیت الله هاشمی رفسنجانی در سال 1392 نبود که با ثبت‌نام وپرداخت هزینه سنگین ردصلاحیت، آّبروی خود را برای مصالح جامعه فدا نمی‌کرد، اصلاح‌طلبان پس از سال 84 قادر نبودند به قدرت بازگردند، یکی از تفاوت‌های مهم انتخابات 1400 با گذشته، فقدان آیت‌الله هاشمی رفسنجانی بود چرا که ایشان حتی در سال 1396 هم بستر پیروزی را برای اصلاح طلبان هموار کرده بودند.

آینده اصلاحات را با تمام کاستی‌ها و تلخی‌ها چگونه قلمداد می‌کنید؟

اصلاحات به یک تولدی دوباره و مهندسی مجدد احتیاج دارد، نباید جامعه از احزاب اصلاح طلب برداشت فعالیت تزیینی و گرم کردن تنور انتخابات را داشته باشد چرا که دیگر حاضر به حضور بی نتیجه در پای صندوقهای رای نیست، در هردو سر طیف اصلاح طلبان تندرو و کندرو، ما نیاز به آسیب شناسی داریم تا یک رویکرد واقع گرایانه، عملگرایانه وموثر را به جامعه ارائه دهیم و مردم مطمئن باشند که با حمایت خود، شاهد تغییر در شیوه مدیریت وتصمیم گیری در کشور می شوند.

و در آخر آیا محسن هاشمی پس از شورای شهر برای ورود به مجلس دوازدهم آماده می‌شود؟

خیر، به دلایلی که گفتم فضای حاکمیتی و اجتماعی آمادگی لازم برای حضور جریان میانه رو را در انتخابات ندارد، ما باید به آسیب شناسی و بازسازی فردی وجمعی بپردازیم و منتظر گشایش و تغییر شرایط سخت امروز باشیم.

به گزارش ایلنا،‌ این فعال سیاسی اصلاح‌طلب خاطرنشان کرد: ما درحال حاضر در مسائل بین‌المللی با مسئله برجام، ارتباط با آمریکا و کشورهای غربی، ارتباط با کشورهای منطقه از جمله  عربستان، امارات، بحرین و کشورهای حوزه خلیج فارس رو به رو هستیم که آقای رئیسی  نسبت به  این مسائل خوش‌بین بودند که می‌توانند کاری انجام دهند و جزء برنامه‌هایشان است که روابط با همسایگان را بر مبنای احترام متقابل و منافع مشترک بر اساس اصل حکمت، عزت و مصلحت توسعه دهند و اگر هم در حال حاضر رابطه‌ای با کشوری نداریم، مانند عربستان ارتباط برقرار کنیم.

وی با بیان اینکه آقای رئیسی در حوزه برجام  نسبت به حل مشکلات خوش‌بین است که می‌توانند کاری انجام دهند، گفت: آقای رئیسی در گفت‌وگوی اول‌شان در پاسخ به سوال خبرنگار روسیه مبنی بر این که اگر برجام حل شود با آقای بایدن ملاقات می‌کنید؟ گفتند، خیر که آمریکایی‌ها هم واکنش نشان دادند و گفتند ما اصلاً بنایی نداریم که با آقای رئیسی دیداری داشته باشیم و یا در این سطوح چیزی بخواهیم.

هاشمی ادامه داد: آمریکایی‌ها مطرح کرده‌اند ما در برجام هستیم و آن چه را که می‌خواهیم، معاهده محکم‌تری نسبت به برجام در خصوص موشک‌های دوربرد، ارتباط ایران با کشورهای منطقه و یا نفوذ و گسترش منطقه‌ای ایران است که آقای رئیسی هم در گفت‌وگوی اول و یا به قول معروف سلام علیک اول موضع‌شان را مشخص کردند که با این مسائلی که گفته شد، مشخص نیست توفیقی داشته باشند و به نتایج مطلوبی برسند.

وی تاکید کرد: ظاهراً سیاست ایران در قبال برجام همان سیاستی است که فعلا وجود دارد و آقای روحانی آن را انجام می‌دهد. جمهوری اسلامی ایران نسبت به مسائل منطقه‌ای نسبت و درباره موشک مذاکره نمی‌کند و آن‌ها را وارد مذاکره نمی‌داند اما آمریکایی‌ها دنبال این هستند که مذاکرات را در این باب انجام دهند.

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب خاطر‌نشان کرد: نکته‌ای که وجود دارد این است که آمریکایی‌ها چه حزب دموکرات و چه حزب جمهوری‌خواه فرق نمی‌کند؛ سیاست خارجی خاورمیانه‌شان را حول محور امنیت اسرائیل تنظیم می‌کنند؛ یعنی آنها خط قرمزشان امنیت اسرائیل است اگر امروز هم مسائل منطقه‌ای را  مطرح می‌کنند، بیشتر هدفشان همان اسرائیل است تا کشورهای دیگر، این‌ها می‌خواهند از امنیت اسرائیل مطمئن باشند، برای همین است که گروه‌های مخالف از جمله حزب‌الله و حماس که علیه اسرائیل هستند را در لیست تروریست‌ها می‌گذارند.

 وی گفت: آقای رئیسی ظاهراً در گفت‌وگوی اولشان اضافه بر سیاست فعلی آقای روحانی چیز دیگری مطرح نکردند و مشخص نیست که در آینده این سیاست چگونه خواهد بود.

هاشمی با اشاره به اینکه سوال دیدار رئیسی و بایدن را نماینده روس پرسید، اظهار کرد: روس‌ها و آمریکایی‌ها در سیاست خارجی با هم اختلافاتی دارند. این کشور هم سریع به آقای رئیسی تبریک گفت و اعلام کرد در مذاکرات طرفدار برجام است تا مشکل برجام حل شود که همیشه هم این را گفته است اما در عمل رفتار دیگری داشتند.

وی تاکید کرد: در حال حاضر چیزی در مسائل برجامی و منطقه‌ای عوض نشده است و هنوز نمی‌شود قضاوت کرد. حال آقای رئیسی در آینده بتواند شیوه رفتار و استراتژیش را عوض کند یا نه، نسبت به این مسئله ما اطلاعی نداریم؛ چراکه مطالبی گفته نشده است مخصوصاً این که هنوز دولت ایشان تشکیل نشده است و افراد اصلی مانند وزیر خارجه، دبیر شورای عالی امنیت ملی و معاونانش تعیین نشده‌اند و مشخص نیست نگرش و گرایش دولت سیزدهم به چه سمت و سویی خواهد بود.