در معرض سموم قرارگرفتن

یکی از نقش‌های اصلی کبد در بدن، دفع سموم است. کبد از طریق چیزهایی به نام کانال‌های سینوزوئید کبد، سموم را دفع می‌کند. این کانال‌ها از سلول‌های ایمنی به نام سلول‌های کوپفر برای فیلترکردن سموم از طریق کبد استفاده می‌کنند. سلول‌های کوپفر این سموم را احاطه و آنها را تجزیه کرده و سپس آنها را از بدن خارج می‌کنند. اگر این سموم از بدن خارج نشوند می‌توانند در داخل سلول‌های چربی ذخیره شوند که البته برای کبد مضر است.

کبد معمولاً می‌تواند سموم را به‌خوبی پردازش کند، اما سم خیلی زیاد باعث آسیب کبد می‌شود؛ بنابراین شما باید مقدار سمومی را که وارد بدنتان می‌کنید محدود نمایید تا مطمئن شوید فشار زیاد به کبدتان وارد نمی‌کنید. شستن میوه‌ها و سبزی‌ها پیش از خوردن می‌تواند کمک کند تا سم کمتری وارد بدنتان شود. یک سری از محصولات شوینده خانگی هم می‌توانند خطرناک باشند و لازم است پیش از مصرف، برچسب روی آنها را به‌دقت بخوانید تا از آنها درست استفاده کنید.

مکمل‌های مضر

نظارت بر صنایع تولیدکنندهٔ مکمل‌های غذایی آن‌طور که فکر می‌کنید دقیق نیست. به همین دلیل شما باید در انتخاب مکمل‌ها دقیق باشید؛ اما به‌هرحال هیچ تضمینی وجود ندارد که بی‌ضرر باشند و به کبدتان آسیب نزنند. مکمل‌های غذایی که برچسب «طبیعی» دارند هم می‌توانند مضر باشند. بعضی از مکمل‌های گیاهی نیز به کبد آسیب می‌زنند، مانند عصاره چای سبز.

مصرف مواد مخدر

مصرف مواد مخدر به چند دلیل می‌تواند مضر باشد که یکی از آنها این است که این مواد می‌توانند حاوی عناصری باشند که انتظارش را ندارید و این مواد به سلامتی‌تان آسیب می‌زنند از جمله آسیب به کبد. مثلا هروئین می‌تواند آسیب جدی به کبد وارد کند؛ چون کبد مجبور است این داروی سمی را از بدن پاک‌سازی کند.

کبد کارش را خوب انجام می‌دهد؛ اما استفاده از موادی مانند هروئین باعث می‌شوند کبد بی‌نهایت تحت‌فشار قرار بگیرد و این اتفاق به‌مرورزمان به کبد آسیب زده و آن را ضعیف می‌کند و کبد به‌سختی خواهد توانست دیگر سموم را کنترل کند. یک نمونهٔ دیگر نیز کوکائین است که بر آنزیم‌های کبد اثر می‌گذارد و باعث التهاب در کبد یا رابدومیولیز می‌شود که عارضه‌ای است که در آن، عضلات به‌سرعت تحلیل رفته و محتویات خود را به داخل جریان خون می‌ریزند. متامفتامین یا شیشه نیز با بالابردن دمای بدن و افزایش فشارخون باعث آسیب کبد می‌شود.

نادیده‌گرفتن علائم هشداردهنده کبد

اگر تردید دارید که کبدتان مشکلی دارد بهتر است فوراً به پزشک مراجعه کنید. مسئله اینجاست که مشکلات کبد ممکن است به‌سختی شناسایی شوند. خیلی از افراد علائم خاصی ندارند تا زمانی که مشکل کبدشان جدی شود. اما تشخیص به‌موقع مشکل کبد بهترین راه برای پیشگیری از آسیب جدی آن است.

یکی از شگفتی‌های کبد این است که می‌تواند خودش را ترمیم کند، حتی اگر از آسیب قبلی، بافت اسکار در کبدتان داشته باشید. به همین دلیل تشخیص به‌موقع مشکلات کبد می‌تواند نجاتتان بدهد. متأسفانه خیلی از افراد متوجه نمی‌شوند که کبدشان مشکلی دارد تا زمانی که این مشکل جدی و خطرناک می‌شود. در واقع بسیاری از عوارض کبدی هیچ علامت بارزی ندارند.

اگر زودتر جلوی مشکل کبد گرفته نشود و کبد آسیب زیادی ببیند، خطر نارسایی کبد یا سرطان کبد را به دنبال دارد که هر دو بی‌نهایت جدی‌اند. پزشک می‌تواند با آزمایش خون، تست‌های تصویری و یا در برخی موارد با بیوپسی کبد، تشخیص دهد که کبد آسیب دیده یا نه.

مصرف الکل

الکل می‌تواند آسیب زیادی به کبد وارد کند. مصرف زیاد الکل به‌مرورزمان موجب سیروز کبد خواهد شد. در میان تمام ارگان‌های بدن، کبد بیشترین آسیب را از الکل می‌بیند؛ چون الکل اساساً در کبد متابولیز می‌شود. مصرف الکل می‌تواند سبب عوارض کبدی مانند کبد چرب، سیروز و هپاتیت شود.

مصرف چربی‌های ناسالم

انواع چربی‌ها در غذاهایی که می‌خورید وجود دارد و برخی از آنها سالم‌تر از بقیه‌اند. بیماری کبد چرب غیرالکلی زمانی رخ می‌دهد که چربی زیاد در کبد انباشته می‌شود. کبد به طور نرمال دارای مقداری چربی است؛ اما اگر بیشتر از ۵ تا ۱۰ درصد کبد از چربی باشد، مشکل‌ساز خواهد شد.

مطالعات نشان می‌دهند مصرف کالری زیاد منجر به بیماری کبد چرب می‌شود؛ اما غذایی که می‌خورید هم مهم است. چربی اشباع یکی از عوامل ایجاد بیماری کبد چرب است و خوردن مقدار کمتری از این نوع چربی که معمولاً در منابع حیوانی مانند کره و لبنیات و گوشت چرب و روغن نارگیل وجود دارد می‌تواند به پیشگیری از ابتلا به بیماری کبد چرب کمک کند. محققان دریافته‌اند چربی غیراشباع که معمولاً در روغن‌های گیاهی، روغن ماهی و مغزها وجود دارد در واقع محافظ کبد است.

مصرف زیاد قند

علاوه بر اینکه باید چربی‌های سالم مصرف کنید، مصرف قند کمتر و استفاده از منابع سالم‌تر کربوهیدرات‌ها نیز به پیشگیری از ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی کمک می‌کند. شما باید از مصرف نوشیدنی‌های قندی مثل نوشابه‌های گازدار و نوشیدنی‌های ورزشی و آبمیوه‌های صنعتی و چای و قهوه شیرین پرهیز کنید.

عاقلانه است که از مصرف محصولاتی که شربت فروکتوز دارند نیز خودداری کنید. فروکتوز نوعی قند است که به طور طبیعی در میوه‌ها و عسل وجود دارد. در واقع شما باید به دنبال خوراکی‌هایی باشید که شاخص گلیسمی پایین دارند. بیشتر میوه‌ها، سبزی‌ها و غلات کامل در این دسته قرار می‌گیرند. این نوع غذاها در مقایسه با منابع ساده کربوهیدرات مثل نان سفید و برنج سفید و سیب‌زمینی، دارای اثر کمتری بر قند خون هستند.

ضمناً توصیه می‌شود به‌طورکلی، کمتر کربوهیدرات مصرف کنید؛ چون خوردن کربوهیدرات زیاد هم باعث می‌شود کبد آنها را به‌صورت چربی ذخیره کند.

مصرف زیاد استامینوفن

وقتی تب یا بدن‌درد دارید احتمالاً سراغ داروهای مسکن می‌روید تا ناراحتی‌تان را تسکین بدهید. یکی از عناصر فعال در مسکن‌ها، استامینوفن است که درد را تسکین داده و تب را پایین می‌آورد. مصرف زیاد استامینوفن، استفاده نامناسب از آن یا ترکیب آن با داروهای اشتباهی می‌تواند به کبد آسیب بزند.

اگر از استامینوفن درست استفاده کنید نباید به کبدتان آسیبی برسد. اما پزشکان و کارشناسان هشدار می‌دهند که مصرف زیاد آن می‌تواند آسیب شدیدی به کبد وارد کند، تاحدی‌که ممکن است نیاز به پیوند کبد وجود داشته باشد. سعی کنید به‌یک‌باره بیشتر از یک استامینوفن یا هر دارویی که حاوی این ماده است مصرف نکنید. در واقع مجازید روزانه حداکثر ۴۰۰۰ میلی‌گرم استامینوفن مصرف کنید.

غذا و نوشیدنی آلوده

یکی از انواع ویروس هپاتیت، هپاتیت E است که بیشتر در میان مسافران معمول می‌باشد. اگر در ناحیه‌ای زندگی می‌کنید که آب آشامیدنی یا غذای تمیز و طبق استانداردها وجود ندارد، پس به‌احتمال بسیار زیاد در معرض ابتلا به ویروس هپاتیت E قرار دارید. متأسفانه این ویروس واکسنی ندارد و اگر به آن مبتلا شوید احتمالاً علامتی نخواهید داشت، اما ویروس هپاتیت E ‌ به‌مرورزمان به کبد آسیب می‌زند.

افرادی که در حال حاضر بیماری کبدی دارند در صورت آلوده‌شدن به ویروس هپاتیت E ‌ بیماری‌شان شدید خواهد شد. اما بیشتر افراد سالمی که به این ویروس مبتلا می‌شوند می‌توانند بهبود پیدا کنند. اگر هپاتیت E علامتی داشته باشد شامل تهوع، تب، کاهش اشتها، شکم‌درد و درد مفاصل خواهد بود. علائم ممکن است دو تا سه ماه طول بکشند. برای پیشگیری از ابتلا به هپاتیت E هیچ آب و غذایی را تا زمانی که از پاکیزه بودن آن مطمئن نشده‌اید مصرف نکنید. شیر و ماست را حتماً به‌صورت پاستوریزه مصرف کنید و غذای خام را از منبعی که اطمینانی به آن ندارید نخورید.

نداشتن وزن سالم

به‌طورکلی زندگی با یک سبک زندگی سالم می‌تواند جلوی آسیب کبد را بگیرد. وزن سالم بدن به پیشگیری از بیماری کبد کمک می‌کند و انتخاب‌های سالم در سبک زندگی مثل تغذیه سالم و درست و ورزش منظم نیز نقش مهمی در جلوگیری از مشکلات کبدی دارد. سبک زندگی سالم به افرادی که در حال حاضر بیماری کبد دارند نیز کمک می‌کند دچار عوارض جدی‌تر نشوند.

مطالعات نشان داده‌اند کاهش وزن برای افرادی که بیماری کبد چرب غیرالکلی دارند مفید است. البته نکته اصلی اینجاست که خیلی از افراد موفق می‌شوند وزن کم کرده و به وزن سالمی برسند؛ اما در حفظ و تداوم آن چندان موفق نیستند و وزن ازدست‌رفته را در مدت کوتاهی دوباره به دست می‌آورند.

به اندازه کافی ورزش‌نکردن

وقتی پای پیشگیری از بیماری‌های کبد در میان است، نقش ورزش منظم را نیز نمی‌توانید نادیده بگیرید. به‌طورکلی ورزش برای سلامتی خوب است و افراد بزرگسال باید تقریباً ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی داشته باشند که می‌تواند شامل پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری یا درگیر فعالیت‌های هوازی شود. تمرینات قدرتی را نیز باید در کنار تمرینات هوازی انجام دهید و در هفته دو جلسه تمرینات بدنسازی و قدرتی داشته باشید و تمام گروه‌های عضلانی‌تان را درگیر کنید.

یافته‌ها نشان می‌دهند ورزش‌کردن باعث کاهش چربی کبد می‌شود و این کار از طریق مؤثرتر کردن انسولین در بدن صورت می‌گیرد که کمک می‌کند اسیدهای چرب در کبدتان متابولیز شوند و عملکرد میتوکندری‌ها در کبد بهتر شود. محققان می‌گویند افرادی که بیماری کبد چرب دارند با ورزش منظم حتی اگر وزن کم نکنند، باز هم شرایط سالم‌تری خواهند داشت و این نقش بسیار مهم ورزش را در پیشگیری و درمان بیماری کبد چرب نشان می‌دهد.

استفاده از وسایل مشترک آلوده به خون

انواعی از ویروس هپاتیت از طریق خون منتقل می‌شوند. توصیه می‌کنیم از وسایل مشترکی که آلوده به خون هستند هرگز استفاده نکنید. مثلاً مسواک یا ژیلت مشترک می‌تواند باعث انتقال هپاتیت شود. حتی وسایل پیرسینگ و مانیکور هم می‌توانند این ویروس را انتقال دهند.

هپاتیت C یکی از انواع هپاتیت است که اساساً از طریق استفاده از سوزن‌های مشترک منتقل می‌شوند. هپاتیت C ‌ هرچند که اغلب یک بیماری کوتاه‌مدت است؛ اما این بیماری در تقریباً نیمی از افراد مزمن می‌شود. این بیماری در صورت مزمن شدن می‌تواند باعث سیروز کبد و حتی سرطان کبد شود. هپاتیت C مشابه هپاتیت E ‌ هیچ واکسنی ندارد و بهترین راه پیشگیری از این عفونت، اجتناب از تماس با خون فرد آلوده است.

واکسینه نشدن

ویروس هپاتیت انواعی دارد که همهٔ آنها به کبد آسیب می‌زنند. هر چند همهٔ انواع این ویروس واکسن ندارند؛ اما واکسن بیشتر آنها موجود است. به‌هرحال توصیه می‌شود واکسن هپاتیت A ‌ و هپاتیت B را بزنید تا از ابتلا به این عفونت ایمن بمانید. هر دو واکسن اثرگذاری بالایی دارند و بی‌خطر هستند.

واکسن هپاتیت B ‌ بین ۹۵ تا ۱۰۰ درصد مؤثر است و جلوی آسیب کبد و سرطان کبد را که می‌تواند ناشی از عفونت باشد می‌گیرد. واکسن هپاتیت A نیز مؤثر است و تقریباً ۱۰۰ درصد افراد با این واکسن در عرض یک سال از دریافت اولین دوز، در برابر این ویروس ایمنی پیدا می‌کنند.

 واکسن هپاتیت B برای بیشتر بچه‌ها توصیه می‌شود. کودک می‌تواند اولین دوز این واکسن را خیلی زود و ۲۴ ساعت بعد از تولد دریافت کند و دو دوز دیگر پیش از ۱۸ ماهگی توصیه می‌شود. اما نوجوانان و بزرگسالان درصورتی‌که طی کودکی واکسینه نشده‌اند می‌توانند این واکسن را در هر سنی بزنند./بهداشت نیوز

* بلغور جو دوسر

غذای حاوی فیبر زیاد می تواند به عملکرد کبد شما کمک کند. بلغور جو دوسر را امتحان کنید. تحقیقات نشان می دهد که بلغور جو دوسر می تواند به شما کمک کند تا مقدار اضافی چربی شکم را از بین ببرید که راه خوبی برای دور نگه داشتن بیماری های کبدی است.

* از مصرف غذاهای چرب دوری کنید

سیب زمینی سرخ کرده و همبرگر انتخاب مناسبی برای حفظ سلامت کبد شما نیستند. اگر غذاهایی که سرشار از چربی های اشباع شده هستند، زیاد بخورید، کار کبد شما سخت تر می‌شود. با گذشت زمان، این وضعیت ممکن است منجر به التهاب شود که به نوبه خود می تواند باعث ایجاد زخم در کبد شود که به عنوان سیروز شناخته می شود. بنابراین سعی کنید غذاهای چرب مصرف نکنید.

* کلم بروکلی

اگر می خواهید کبد خود را سالم نگه دارید، مقدار زیادی سبزیجات به رژیم غذایی خود اضافه کنید. کلم بروکلی می تواند بخشی از این استراتژی باشد. برخی مطالعات نشان می دهد که این سبزی می تواند از شما در برابر بیماری کبد چرب غیر الکلی محافظت کند. کلم بروکلی را می‌توانید به روش‌های مختلف از جمله پختن و ریختن در سالاد مصرف کنید.

* قهوه

اگر نمی توانید بدون نوشیدن قهوه روز را پشت سر بگذارید، خوشحال خواهید شد که بشنوید که ممکن است این نوشیدنی فوایدی برای کبد شما داشته باشد. مطالعات نشان می دهد که نوشیدن دو تا سه فنجان قهوه در روز می تواند کبد شما را از آسیب های ناشی از رژیم غذایی ناسالم محافظت کند. همچنین برخی تحقیقات نشان می دهد که ممکن است نوشیدن قهوه خطر ابتلا به سرطان کبد را نیز کاهش دهد.

* مصرف شکر را کاهش دهید

مصرف بیش از حد مواد شیرین می تواند به کبد شما آسیب برساند به این دلیل که بخشی از کار کبد تبدیل قند به چربی است. اگر در مصرف قند و شکر زیاده روی کنید، کبد شما بیش از حد چربی می‌سازد. در دراز مدت، ممکن است به شرایطی مانند بیماری کبد چرب مبتلا شوید. برای داشتن کبدی سالم تنها هر از چندگاهی قند و شکر مصرف کنید.

* چای سبز

چای سبز مملو از نوعی آنتی اکسیدان به نام «کاتچین» است. تحقیقات نشان می دهد که ممکن است در برابر برخی از انواع سرطان از جمله سرطان کبد از ما محافظت کند. اگر خودتان چای دم کنید و آن را گرم بنوشید، کاتچین بیشتری دریافت خواهید کرد.

* آب

یکی از بهترین کارهایی که می توانید برای کبد خود انجام دهید، حفظ وزن مناسب است. به نوشیدن آب به جای نوشیدنی های شیرین شده مانند نوشابه های گازدار عادت کنید. همچنین با این کار کالری دریافتی خود را نیز کاهش خواهید داد.

* بادام

آجیل – به ویژه بادام – منابع خوبی از ویتامین E هستند، ماده مغذی که تحقیقات نشان می دهد ممکن است به محافظت در برابر بیماری کبد چرب کمک کند. بادام برای قلب شما نیز مفید است، پس دفعه بعد که تمایل به خوردن میان وعده دارید، یک مشت بادام بخورید.

سبزی های برگ دار دارای آنتی اکسیدانی قوی به نام «گلوتاتیون» هستند که می تواند به عملکرد درست کبد شما کمک کند. اسفناج را می‌توان به صورت پخته در غذاها یا در سالاد استفاده کرد.

* بلوبری

آنها دارای مواد مغذی به نام «پلی فنل» هستند که ممکن است به محافظت از شما در برابر بیماری کبد چرب غیرالکلی کمک کند که اغلب با چاقی و کلسترول بالا همراه است. اگر بلوبری مورد علاقه شما نیست، دیگر غذاهای غنی از پلی فنل عبارتند از شکلات تلخ، زیتون و آلو.

* الکل مصرف نکنید

نوشیدن الکل می تواند کبد شما را بیمار کند. با گذشت زمان می تواند منجر به سیروز کبدی نیز شود.

* گیاهان و ادویه جات

آیا می خواهید همزمان از کبد و قلب خود محافظت کنید؟ گیاهان طبیعی و قابل مصرف از جمله رزماری منبع خوبی از پلی فنل های سالم هستند. همچنین برخی از ادویه جات از جمله دارچین نیز در این زمینه مفید هستند.

* مصرف غذاهای بسته بندی شده را محدود کنید

مشکل چیپس و محصولات پخته شده این است که معمولاً مملو از شکر، نمک و چربی هستند. تغییر رژیم غذایی با کمی برنامه ریزی میسر است.

گاهی اوقات آسیب کبدی یا حتی نارسایی کبد و علائم مرتبط با آن حاد هستند یا به‌سرعت ظاهر می‌شوند. این عارضه ممکن است در صورت مصرف بیش از حد استامینوفن یا سایر داروها اتفاق بیفتد. مکمل‌های گیاهی، ویروس‌ها و بیماری‌های خودایمنی نیز می‌توانند باعث این امر شوند. اما بیشتر اوقات بیماری‌های کبدی و نارسایی کبد مزمن هستند و به‌تدریج رخ می‌دهند زیرا کبد به‌آرامی در طول زمان آسیب می‌بیند.

علائم اولیه بیماری کبدی عبارتند از: شکم درد، عدم احساس گرسنگی، خستگی یا کمبود انرژی و اسهال. اما بعضی مواقع علائم دیگری در بدن ظاهر می‌شوند که شاید ندانید دلیل آنها مشکلات کبدی است. با مشاهده هر کدام از علائم زیر باید برای بررسی عملکرد کبد به پزشک مراجعه کنید.

* زردی پوست یا چشم (یرقان)

همانطور که کبد آسیب بیشتری می‌بیند، علائم دیگری به‌ غیر از علائم اولیه بیماری کبدی ظاهر می‌شوند. ممکن است پوست شما همراه با سفیدی چشم، زرد به‌نظر برسد. پزشکان به این عارضه یرقان می‌گویند. یرقان ناشی از بالارفتن بیلی‌روبین خون است.

* خارش پوست

خارش پوست ناشی از بیماری کبدی زمانی اتفاق می‌افتد که شما حتی راش یا چیز دیگری روی پوست خود نداشته باشید. خارش می‌تواند انجام کارهایی مانند خواب را سخت کند و در صورت خاراندن پوست هم برطرف نشود.

* آب‌آوردن شکم (آسیت)

آسیت عارضه‌ای است که در آن مایعات در فضای داخل شکم جمع می‌شود. این عارضه دلایل گوناگونی از جمله بیماری‌های کبدی مانند سیروز کبدی و سرطان‌های دستگاه گوارش و نیز مسدودشدن سیاهرگ کبدی دارد. در مبتلایان به آسیت، شکم بسیار بزرگ شده و به ناف فشار می‌آورد. گاهی آسیت عفونی می‌شود و نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد. گاهی اوقات هم آسیت نیاز به جراحی دارد.

* تورم مچ پا

در برخی از افراد مبتلا به آسیت، پاها و مچ پاها نیز متورم می‌شوند و مایعات در آنها تجمع می‌یابد. مصرف نمک کمتر یا مصرف داروهایی که باعث ادرار بیشتر شما می‌شود، به رفع این عارضه در پاها کمک می‌کند.

* مدفوع کم‌رنگ و ادرار تیره

عملکرد سالم کبد، علت رنگ قهوه‌ای مدفوع است. این رنگ از نمک‌های صفراوی ساخته‌شده توسط کبد می‌آید. اگر کبد به‌طور طبیعی عمل نکند، مدفوع کم‌رنگ به‌نظر می‌رسد. مدفوع کم‌رنگ اغلب همراه با پوست زرد (یرقان) است. بیلی‌روبین اضافی که پوست شما را زرد نشان می‌دهد نیز می‌تواند ادرار را به‌طور غیرمعمول تیره کند.

* خستگی و سردرگمی

بسیاری از افراد مبتلا به بیماری کبد از خستگی طولانی‌مدت رنج می‌برند. این امر ممکن است به‌دلیل تجمع سموم باشد زیرا کبد آن‌طور که باید آن‌ها را پاک نمی‌کند. تجمع سموم در بدن و جریان خون نیز می‌تواند بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد. بنابراین ممکن است گیج شوید یا به سختی تمرکز کنید.

* کبودی پوست

در حالی که افراد مبتلا به بیماری پیشرفته کبدی مستعد خونریزی هستند، احتمال لخته‌شدن خون و کبودی پوست نیز در آنها بیشتر است./بهداشت نیوز