کارت ملی هوشمند مهمترین سند احراز هویت است و با وجود اینکه سازمان ثبت احوال کشور برای برخی افراد کارت‌های ملی هوشمند صادر کرده است اما این کارت‌ها به دست متقاضیان نمی‌رسد که علل متعددی دارد.

برای همه ایرانیان واجد شرایط (همه افراد ۱۵ سال به بالا) کارت ملی هوشمند صادر می‌شود و این افراد می‌توانند برای دریافت کارت ملی هوشمند به ادارات پست، ثبت احوال و دفاتر پیشخوان در سراسر کشور مراجعه کنند 

اکنون بیشتر ایرانیان کارت ملی هوشمند دریافت کرده‌اند و برای ایرانیان خارج از کشور نیز تدابیری برای دریافت این کارت در نظر گرفته شده است اما با وجود همه پیش‌بینی‌های لازم گاهی کارت‌های ملی تقاضا شده از سوی هموطنان توسط ثبت احوال صادر می‌شود اما بنا به دلایلی که در این گزارش به آن پرداخته شده است، به اصطلاح رسوب می‌شود و به دست متقاضیان نمی‌رسد یا اینکه متقاضیان برای دریافت کارت خود اقدام نمی‌کنند.

رییس سازمان ثبت احوال کشور در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: بعد از ثبت درخواست صدور کارت‌ ملی هوشمند توسط متقاضی و طی مراحل اداری، کارت برای وی صادر می‌شود اما متقاضی برای دریافت کارت اقدام نمی‌کند و تعدادی از این کارت‌ها رسوب می‌شود و در اصطلاح رسوب بسیاری از کارت‌های ملی هوشمند به دلیل مراجعه نکردن متقاضی به دفاتر پیشخوان دولت است.

هاشم کارگر در مورد دلایل عدم تحویل کارت به متقاضی، افزود: یکی از این دلایل این است که پیامک دریافت کارت ملی هوشمند توسط متقاضی دریافت نمی‌شود و برهمین اساس هم متقاضی از صدور کارت خود مطلع نمی‌شود.

رسوب بسیاری از کارت‌های ملی هوشمند به دلیل مراجعه نکردن متقاضی به دفاتر پیشخوان دولت است

وی در مورد دلایل دریافت نکردن پیامک توسط متقاضی نیز گفت: ممکن است شماره تلفن همراه ثبت شده برای متقاضی اشتباه یا خاموش باشد همچنین ممکن است شماره همراه ثبت شده معتبر نباشد یا اینکه شماره همراه ثبت شده مربوط به شخص دیگری باشد.

دلایل انباشت کارت‌های ملی هوشمند

رییس سازمان ثبت احوال کشور به یکی دیگر از دلایلی رسوب و انباشت کارت‌های ملی هوشمند اشاره کرد و گفت: تغییر محل زندگی متقاضی یکی دیگر از این دلایل است و به عنوان مثال متقاضی از کشور خارج شده یا از استانی به استان دیگر نقل مکان کرده است.

کارگر اضافه کرد: از جمله دیگر دلایل رسوب و انباشت کارت‌های ملی هوشمند صادر شده این است که شاید متقاضی فوت شده یا اینکه به دلیل اینکه متقاضی دریافت کارت ملی هوشمند که در صف انتظار است با رسیدی که در اختیار دارد می‌تواند امور اداری و خدمات دریافت کند؛ بنابراین در گرفتن کارت هوشمند ملی صادر شده خود تعلل می‌کند.

متقاضی دریافت کارت ملی هوشمند که در صف انتظار است با رسیدی که در اختیار دارد می‌تواند امور اداری و خدمات دریافت کند؛ بنابراین در گرفتن کارت هوشمند ملی صادر شده خود تعلل می‌کند

چگونه متقاضی می‌تواند از آماده شدن و صدور کارت ملی هوشمند مطلع شود؟

رییس سازمان ثبت احوال کشور در مورد نحوه اطلاع رسانی کارت‌های آماده تحویل به متقاضی تاکید کرد: به محض آماده شدن و صدور کارت هوشمند ملی یک پیامک توسط ادارات یا دفاتر پیشخوان دولت به شماره تلفن همراه متقاضی که از وی در سامانه خدمات شهروندی ثبت شده است، ارسال می‌شود.

وی ادامه داد: همچنین برای تسهیل دسترسی و اطلاع متقاضی از صدور کارت ملی هوشمند از سرویس «چاپار» برای ارسال سریع و مطمئن ارسال پیامک به شماره‌های همراه مرتبط با شماره ملی متقاضی استفاده می‌شود.

کارگر گفت: پیگیری وضعیت درخواست متقاضی برای صدور کارت ملی هوشمند از طریق کد دستوری #۶۰۹۰*۴* و از طریق سامانه NCR.IR توسط متقاضی فراهم است./اقتصاد100

«محمدرضا مانی یکتا»، مدیر اداره نظام پرداخت بانک مرکزی تأکید کرد این بانک هیچ‎گونه برنامه‌ریزی برای استفاده از کارت هوشمند ملی در شبکه پرداخت کشور ندارد: «چراکه به‌لحاظ فنی این موضوع امکان‌پذیر نیست و دلیل اصلی نیز تفاوت‌های ساختاری جدی و البته عدم انطباق ظرفیت‌های تراشه کارت هوشمند ملی با استانداردهای بین‌المللی شبکه‌های پرداختی کارتی است.»

او این سخنان را در راستای برداشت‌های احتمالی اشتباه از گفتگوی هفته گذشته خود با برنامه «روزی‌نو» رادیو اقتصاد بیان کرده است. مانی یکتا در این گفتگو به پروژه اخیر بانک ملی اشاره کرده و گفت:

«با امضای تفاهم‌نامه همکاری مشترک میان سازمان ثبت احوال کشور و بانک ملی جمهوری اسلامی ایران تجمیع کارت‌های خدماتی در کارت ملی هوشمند کلید خورد و از این طریق شهروندان می‌توانند از کارت ملی خود در آینده نزدیک به عنوان کارت بانکی نیز استفاده کنند.»

در همان برنامه رادیویی نیز تأکید شد امکان فنی استفاده از کارت ملی هوشمند در شبکه پرداخت کشور وجود ندارد، اما می‌توان از آن در یک شبکه بسته و یک بانک استفاده کرد. در واقع مشتریان بانک ملی تنها با مراجعه به شعب یا دستگاه‌های خودپرداز این بانک، می‌توانند از کارت ملی خود به جای کارت بانکی استفاده کنند.

چنین موضوعی با توجه به خبرهای شنیده شده از هک سازمان ثبت احوال، خطراتی دارد که ریسک‌های آن را در گفتگو با یک فعال حوزه امنیت بررسی کردیم.

مانی یکتا در بخش دیگری از سخنان خود اعلام کرد آنچه به‌صورت مشخص در بانک مرکزی در حال پیگیری است تنوع‌بخشی به ابزارهای پرداخت است:

«براین‌اساس به‌روزرسانی ظرفیت‌های شبکه پرداخت، ارائه امکان انجام تراکنش‌های خرید با استفاده از برنامک‌های همراه هوشمند و استفاده از کارت‌های مجازی به‌جای کارت‌های فیزیکی مطابق با آخرین فناوری روز که تحت عنوان پروژه کهربا شناخته می‌شود در این بانک، شبکه بانکی و پرداخت در دست پیگیری است.»

به گفته وی طرح کارت هوشمند همراه بانکی (کهربا) که به «تراکنش‌های حضوری بدون کارت» معروف هستند با هدف ارتقای استانداردهای امنیتی شبکه پرداخت کشور تا دو ماه آینده آماده خدمت‎رسانی به مردم خواهد بود.

مدیر اداره نظارت بر نظام‌های پرداخت اعلام کرد در تلاش هستند حدقل با 30 تا 40 درصد ظرفیت شبکه پذیرندگی کشور، یعنی بیش از 2.5 میلیون پایانه فروشگاهی این خدمت را به مردم ارائه دهند:

«در زمان حاضر 9 بانک در شبکه بانکی کشور تمام تغییرات لازم برای اجرای پروژه کهربا را عملیاتی کرده‌اند همچنین از تعداد 12 شرکت پرداخت نیز 8 شرکت این ظرفیت‌ها را فعال کردند. در همین لحظۀ گزارش نیز حدود 70 هزار پایانه فروشگاهی ظرفیت انجام تراکنش‎های غیرتماسی از طریق برنامک‌های موبایل را دارند و دو برنامک هوشمند تلفن همراه نیز فعال‌سازی شده است و آماده ارائه خدمت به مردم هستند.»

نیازی به داشتن کارت فیزیکی هنگام خرید نیست

بنابر اعلام مانی یکتا در پروژه کهربا، برای انجام تراکنش خرید نیازی به‌همراه داشتن فیزیک‌کارت در فروشگاه و کنار پایانه فروشگاهی نیست، بلکه تلفن همراه هوشمند این امکان را دارد که به‌صورت غیرتماسی با پایانه فروشگاهی تعامل برقرار کند و تراکنش خرید را انجام دهد.

به گفته وی هدف‎گذاری اصلی پروژه مذکور را ارتقای استانداردهای امنیتی شبکه پرداخت کشور و کارت‌های بانکی در اختیار مردم است: «در این روش باتوجه به عدم‌نیاز به حضور فیزیک کارت در زمان انجام تراکنش‎های حضوری، مخاطره کپی شدن کارت بانکی تقریباً از بین می‌‎رود.»

این مقام مسئول در بانک مرکزی با اشاره به مسائل امنیت پرداخت اظهار داشت با گرفتن اثر انگشت مشتری طی چندین مرحله روی برنامک هوشمند امنیت تا حد قابل‌ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد:

«علاوه بر این تراکنش نیز از آخرین استاندارهای امنیتی روز برخوردار است و روی برنامک هوشمند چندین کارت به‌صورت الکترونیکی و غیرحضوری امکان استفاده دارد، این ویژگی‌ها موجب جذابیت هرچه بیشتر این روش پرداخت می‌شود، در عین حال باتوجه به افزایش ایمنی که اتفاق می‌افتد، این امکان فراهم است که مشتری خود انتخاب کند که تراکنش از مبلغی پایین‌تر بدون رمز کارت و تنها با اثر انگشت خود مشتری انجام شود.»

اما روش انجام این پروژه به چه صورت است؟ مانی یکتا در این باره گفت: «در پروژه کهربا مشتریان یک بار نسبت به فعال‌سازی و نصب یکی از برنامک‌های حوزه پرداخت اقدام می‌کنند که دراین‌باره اطلاع‌رسانی لازم انجام خواهد شد. کارت‌های بانکی خود را به‌روی این برنامک ثبت می‌کنند و البته این کار تنها یک بار انجام می‌شود، سپس در هر تراکنش خرید، مشابه تراکنش‌های خرید کارتی دیگر، به‌روی پایانه فروشگاهی مبلغ تراکنش درج می‌شود، بعد از تأیید مبلغ توسط پذیرنده، تلفن همراه هوشمند که کارت به‌روی آن ثبت شده است به‌صورت غیرتماسی کنار پایانه قرار می‌گیرد و بلافاصله عملیات تأیید تراکنش آغاز می‌شود و رسید الکترونیکی به‌روی تجهیز پایانه فروشگاهی و نیز برنامک هوشمند در اختیار مشتری قرار می‌گیرد.»/دیجیاتو

هاشم کارگر با اشاره به صدور بیش از ۲۵۰هزار قطعه کارت هوشمند ملی با تکیه بر ظرفیت های داخل کشور و بر اساس برنامه ریزی انجام شده برای انجام تعهدات سازمان به هم وطنان افزود: این کار طبق برنامه ریزی انجام شده و با شتاب بیشتری ادامه خواهد یافت تا بتوانیم به تعهدات پیش بینی شده جامه عمل بپوشانیم.سرعت گرفتن این روند و انجام تعهدات  از اولویت های مهم و کوتاه مدت سازمان به شمار می رود.

رییس سازمان ثبت احوال کشور با اشاره به سازماندهی دوباره امکانات و بسیج ظرفیت های موجود در داخل کشور، خاظرنشان کرد: حمایت و پیگیری های مستمر وزیر کشور، در احیای این فرآیند بسیار موثر و حیاتی بوده است.

بنا بر اعلام روابط عمومی و همکاری های بین الملل سازمان ثبت احوال کشور، خط تولید کارت هوشمند ملی مدتها به واسطه تحریم های ظالمانه و نیز عدم تخصیص اعتبارات در حالت نیمه فعال و حتی در برهه ای تعطیل درآمده بود که طی ماه گذشته بر اساس پیگیری های انجام شده در وزارت کشور و سازمان ثبت احوال مجددا راه اندازی شده است. 

این بخشنامه تکلیف کرده بود که دستگاه‌های مشمول باید سازوکار احراز هویت برخط را فراهم کنند و همچنین 2هفته پس از اجرای آن دستورالعمل، زیرساخت‌های لازم را به‌منظور اجرا و حذف دریافت کپی مدارک هویتی از شهروندان مهیا کنند. در این بخشنامه مقرر شده بود علاوه بر انعقاد تفاهمنامه دستگاه‌ها با سازمان ثبت احوال کشور برای ارتباط برخط، موانع حقوقی و قانونی برای اجرای این دستورالعمل رفع شود.

حالا یک‌بار دیگر مسئولان سازمان اداری و استخدامی و سازمان ثبت احوال کشور از اجرا نشدن این بخشنامه گلایه کرده‌اند. از سوی دیگر، مسئولان بانک مرکزی هم عنوان کرده‌اند که ممنوعیت دریافت کپی کارت هوشمند ملی در 99درصد بانک‌ها در حال اجراست.

اگرچه یکی از مسئولان بانک مرکزی هم از وجود برخی محدودیت‌ها در دسترسی به سامانه سازمان ثبت احوال خبر داده است. این در حالی است که مسئولان سازمان ثبت احوال هم تأکید کرده‌اند که به هیچ‌وجه نباید اطلاعات پشت کارت ملی شهروندان به‌راحتی در اختیار دیگران قرار بگیرد.

محمدباقر عباسی، معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کشور با ابراز نگرانی در این رابطه گفته است:‌ به هیچ‌وجه نباید اطلاعات پشت کارت ملی شهروندان به‌راحتی در اختیار دیگران قرار بگیرد، اما شاهد هستیم از مشتریان بانک‌ها کپی شناسنامه و گاهی کپی پشت و روی کارت ملی درخواست می‌شود که به لحاظ امنیتی این کار قابل توجیه نیست.

یک منبع آگاه در مورد کد امنیتی درج شده در پشت کارت ملی می‌گوید: «اگر کدی که در پشت کارت ملی ثبت شده در اختیار کسی قرار بگیرد، خطرناک است و همیشه این پرسش مطرح بوده که چرا برخی از ادارات، سازمان‌ها و بانک‌ها کپی پشت کارت ملی را دریافت می‌کنند.»

به‌گفته او «اگرچه برخی سازمان‌ها توجیه می‌کردند که این کد در برگه کپی مشاهده نمی‌شود، اما این ادعا درست نیست و کد در کاغذ کپی قابل مشاهده است.»

این منبع آگاه در پاسخ به این پرسش که این کد شامل چه نوع اطلاعاتی است، می‌گوید: «اگر این کد را به همراه کد ملی در سامانه سازمان ثبت احوال کشور وارد کنید، همه اطلاعات فرد در سرویس ثبت احوال ارائه می‌شود.»

این منبع آگاه در عین حال، به این نکته هم اشاره می‌کند که «اگر کسی بخواهد این دسترسی را داشته باشد، قاعدتا باید به سرویس ثبت احوال هم دسترسی داشته باشد.»

او به‌علت نگرانی مسئولان ثبت احوال اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «شاید نگرانی ثبت احوال از افشای این کد از طریق دریافت کپی پشت کارت ملی این باشد که سازمان ثبت احوال این سرویس را به سازمان‌های دیگر هم ارائه کرده است.»

این منبع آگاه می‌گوید: «به همین دلیل این سازمان‌ها یا حتی افراد شاغل در این سازمان‌ها می‌توانند از طریق در اختیار داشتن کد ملی و کد امنیتی پشت کارت ملی به اطلاعات محرمانه افراد دست یابند.»

بخشنامه سازمان اداری و استخدامی کشور، پس از اینکه در سال 96به اجرا درنیامد، در قالب بخشنامه دیگری در شهریور سال 99بر آن تأکید شد. در این بخشنامه علاوه بر تکرار موارد پیشین این بار به دستگاه‌های مشمول فرصت داده شد تا حداکثر ظرف مدت یک ماه حذف کامل دریافت کپی مدارک هویتی را در فرایندهای ارائه خدمات به شهروندان محقق کنند.

سازمان ثبت احوال هم باید وب‌سرویس‌های لازم برای استعلام هویت را در اختیار دستگاه‌های اجرایی قرار می‌داد. اما این بار هم، این بخشنامه از سوی شبکه بانکی اجرایی نشد تا در اسفند سال 99سازمان اداری و استخدامی یک‌بار دیگر بر اجرای مفاد این بخشنامه تأکید کند.

با این اوصاف، شهروندان در مراجعه به بعضی بانک‌ها با درخواست کپی مدارک هویتی از سوی کارکنان بانک مواجه می‌شوند. اگرچه شبکه بانکی کشور اعلام کرده که مقدمات لازم برای اجرای این بخشنامه فراهم شده، اما شعب از ابلاغ آن اظهار بی‌خبری می‌کنند.

رضا باقری‌اصل، دبیر شورای اجرایی فناوری اطلاعات هم چندی پیش گفته بود که اگرچه فرایند بعضی بانک‌ها الکترونیکی شده اما در مقابل، دستگاه‌ها و بانک‌هایی را داریم که برای دادن وامی ساده و خدمتی اندک، حتی کپی پشت و روی کارت هوشمند را هم می‌گیرند.

به‌گفته او «به‌نظر می‌رسد که دستگاه‌های تنظیم‌گری که بالا سر این دستگاه‌ها یا بانک‌ها هستند به جای ابلاغ مستقیم آن نامه و دستوری که برای کپی نگرفتن صادر کرده‌اند باید فرایندهای جاری آن دستگاه را اصلاح کنند، چرا که مشکل ما فرایندهایی است که آن بانک را مجبور کرده تا کپی بگیرد.»